خود خوانده و آنها پذيرفته بودند . براى اشتراك آنها در قصص و اساطير اسلاف بود ، كه هر دو با يكديگر قرابت داشتند . و ديگر آنكه يهود و عرب هر دو به كسب مال و اقتصاد ، رغبت بسيار دارند ، و از هر راه كه بدان نائل گردند ، امتناع نمىكنند . مسيحيانى كه به عربستان ، رفته بودند . بيشتر از ترس سختگيرى و شكنجهء روميان بود . و در فضائل و مكارم اخلاق مسيحى ، چنان برجسته نبودند ، كه نظر مردم را به خويش جلب كنند . و مسيحيان حبشه ، در زمان ما نمونهء آنان هستند . و حقيقت اين است ، كه داشتن عقايد نيك ، براى تهذيب انسان كافى نيست . تا لوازم و آثار آن عقايد ، در دل تأثير كامل نكند .
بارى در ميان اين تاريكيها و اين امّت عرب محمّد بن عبد اللّه ( ص ) ، در 29 اوت 570 تولد يافت . » « 1 »
858 و 859 . تفاسير شهيدى [ م 1375 ق ]
مؤلّف عاليقدر آنها ، مرحوم ميرزا ابو تراب شهيدى قزوينى بن ميرزا ابو القاسم بن شهيد ثالث ، يكى از اعلام فقهى و تفسيرى ، در قرن چهاردهم هجرى مىباشد . از اين عالم وارسته دو اثر قرآنى بر جاى مانده است :
1 . التبيين فى شرح آيات المواعظ و البراهين :
اين اثر قرآنى ، در 5 مجلّد بزرگ فارسى است ، كه جزء اول آن از سورهء الحمد تا آخر سوره نساء ، و جزء دوم از اول سورهء مائده تا آخر ، سورهء يونس ، و جزء سوم از اول سورهء هود تا آخر سوره حج ، و جزء چهارم از اول سورهء مؤمنون تا آخر سورهء زمر ، و جزء پنجم از اول سورهء مؤمن تا آخر قرآن ، مىباشد . مفسر محترم در تفسير خويش از شيوهء تفسيرى قرآن به قرآن و نيز روايات استفاده كرده است . و كوشيده است بعضى از مطالب فلسفى ، را با معارف آيات و روايات عجين ، نمايد . تفسير مذكور جامع بين حكمت و فلسفه و كلام و روايات و تفسير قرآن با قرآن ، مىباشد . نسخهء اصل به خط مؤلّف ، در كتابخانهء دانشمند محترم ، آقاى عبد الحسين شهيدى صالحى ، در قزوين ، محفوظ است .
2 . تفسير آيه نور :
و اثر قرآنى ديگر تفسير مستقلّ آيهء « نور » مىباشد .
تفسير فوق ، با رساله توحيديه ، در يك مجلد ، به صورت رقعى در سال 1374 ه . ق ، در تهران ، به چاپ رسيده است . « 2 »
860 . تفسير جابرى انصارى [ م 1376 ه . ق ]
مؤلّف آن ، آقاى شيخ محمد حسن بن علىّ بن محمود جابرى انصارى اصفهانى يكى از اعيان تفسيرى شيعه ، در قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
اثر قرآنى او ، در دو مجلد به زبان فارسى ، و شيوهء استدلالى ، شامل بخشى از قرآن كريم ، مىباشد . مؤلف محترم ، در اين اثر به تفسير سورهء حمد ، و قسمتى از سورهء بقره پرداخته است . بدينترتيب كه پس از ذكر آيه ، به سبك استدلالى و با بهرهگيرى از روايات و احاديث ، به تفسير و تأويل آيه ، مىپردازد . مجلد اول ، در اصفهان ، به سال 1327 ه . ق ، در 500 صفحه ، و مجلد دوم ، آن به سال 1376 ه . ق ، در 366 صفحه ، در اصفهان ، به چاپ رسيده است . « 3 »
هامش
( 1 ) پايان ترجمه مرحوم شعرانى از پيشگفتار تفصيل الآيات .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيّع ، ج 4 ، ص 569 به نقل از منابع :
فهرست خانبابا مشار ، ج 1 ، ص 1385 - مستدركات اعيان الشيعة ، حسن امين ، ج 3 ، ص 5 - معجم الدراسات القرآنية ، ص 53 - معجم رجال الفكر و الأدب ، ص 260 ، نقباء البشر فى القرن الرابع عشر ، ج 1 ، ص 28 .
( 3 ) تفسير و تفاسير جديد ، ص 175 - دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 569 ، به نقل از منابع : نقباء البشر ، ج 1 ، ص 415 ، فهرست كتابهاى چاپى فارسى ، ج 1 ، ص 1388 .