يكى از عناوين قابل عنايت و توجّه ، در قرآن مجيد ، امثال نظيرهها مىباشد . خداوند متعال به كمك امثال رايج و مورد قبول همگانى ، حقايق تربيتى و توحيدى ، را القاء نموده است . هدف از توسّل به امثال آن است ، كه به كمك نظيرهها و همگونيها ، لطايف و ظرايف نهفته ، كه گاهى توان و قدرت چندين صفحه ، از مندرجات يك كتاب را ايفاء مىنمايند ، به مخاطبين القا شود ، و اين نظيرهگويى قرآن ، تأثير فراوانى بر امثال ادبيّات عرب ، گذاشته است . « 1 »
ازاينرو پيرامون شرح و توضيح اين مثلها ، و در مقام تحليل اين تنظيرها ، در بين قرآنپژوهان شيعه ، آثار و تأليفاتى ، به وجود آمده است . كه چند مورد از آنها را كه دسترسى داشتهايم ، ذيلا مىآوريم :
1 . امثال القرآن ، ملّا احمد كوزهكنانى ، كه شرحش گذشت .
2 . مثلهاى قرآن ، حجة الاسلام و المسلمين محمد واعظزادهء خراسانى ، كه شرحش خواهد آمد .
3 . امثال القرآن ، مرحوم على اصغر حكمت . « 2 »
مرحوم على اصغر حكمت ، از نويسندگان سابقهدار كشور ، و احياكنندهء تفسير عدّة الأبرار و كشف الاسرار ميبدى ، مىباشد . او يكى از پژوهندگان معارف قرآنى ، در عصر خويش بوده است ، و قلم او از غناى ادبى سرشار ، برخوردار مىباشد .
857 . تفصيل الآيات قمشهاى [ چ 1375 ق ]
مترجم آن ، علامه فيلسوف متألّه دانشمند ، فقيد حاج شيخ محمد رضا الهى قمشهاى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
اصل كتاب « تفصيل آيات القرآن الكريم » ، تأليف « ژول لابوم » ، مترجم فرانسوى ( ادوارد مونتيه ) « 3 » ، مىباشد . اين ترجمه و تفسير مشتمل بر 18 باب اصلى است . و هر باب به چند فصل مستقلّى منقسم مىگردد . ابواب اصلى آن ، كه از آيات قرآن مجيد برگزيده شده است ، عبارتند از :
1 . تاريخ ، 2 . زندگى محمّد ( ص ) ، 3 . تبليغ ، 4 .
بنى اسرائيل ، 5 . تورات ، 6 . نصارى ، 7 . ما بعد الطبيعة ، 8 . توحيد ، 9 . قرآن ، 10 . دين ، 11 . عقائد ، 12 . عبادات ، 13 . شريعت ، 14 . نظام ، 15 . علوم و فنون ، 16 . تجارت و كسب ، 17 . علم و تهذيب اخلاق ، 18 . رستگارى ، سپس متضمّن مستدركى است ، كه در آن استدراك 500 لغت ، و كلمه از آيات در ذيل عناوين فوق شرح و ترجمه ، شده است .
در طليعهء اين كتاب ارزشمند ، كه در 1302 صفحه رحلى ، به چاپ رسيده است . مقدّمهاى به قلم تواناى فقيد علم و اسلام ، مرحوم آية اللّه حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى زينتبخش ، اين مجموعه قرآنى و تفسيرى قرار گرفته است . كه نظر به تأثير فراوانى كه در روند تلاش تفسيرى ما دارد بخشهائى از آن را در ذيل مىآوريم : « 4 »
بعد الحمد و الصلاة : تفصيل آيات القرآن الحكيم ، كه اينك در دسترس خوانندگان قرار مىگيرد . اصلا به زبان فرانسوى ، تأليف گرديده ، و مستشرق عيسوى ، بنام « ژول لابوم » ، آن را ترتيب داده است . و نسخه ديگرى ، كه در حقيقت مكمّل آن است . هم به قلم مستشرق ديگر فرانسوى بنام « ادوار مونتيه » ، تأليف شده است . و يكى از علماى مصرى
هامش
( 1 ) ر . ك به : اثر القرآن الكريم على الأمثال العربية ، عبد الرحمن التكريتي ، الرسالة الاسلامية ، سال 6 ، ص 65 .
( 2 ) مجلة المجتمع العلمي العراقي ، ج 2 ، ص 444 - 445 ، مجله يغما ، سال 9 ، ص 209 .
( 3 )Edourd Monter ..
( 4 ) كتابشناسى قرآن و علوم قرآنى ، ص 91 ، كد معرّفى 370 .