هجرى مىباشد . رساله فوق توضيح و تفسير چند آيهء قرآنى است ، كه در پاسخ پرسش حاج ميرزا على اكبر آقاى جورابچى تبريزى ، در سال 1339 ه . ق ، به انجام رسيده است . و در سال 1346 ه . ق ، در تبريز همراه « تنزيه الأنبياء و تمييز الأوصياء » ، از همان نگارنده ، به چاپ رسيده است . « 1 »
771 . تفاسير ميرزا حبيب اللّه ساوجى [ م 1340 ق ]
مؤلّف آن ، عالم بارع و فيلسوف متضلع مولى حبيب اللّه بن على مدد بن رمضان ساوجى كاشانى ، يكى از كاوشگران معارف قرآنى و اعيان تفسيرى در قرن چهاردهم هجرى مىباشد . او تحصيلات خود را در كاشان و تهران و كربلا ، انجام داده است . سپس تا پايان عمر در كاشان اقامت گزيده است . او از محضر ملّا مهدى بن ملّا مهدى نراقى ، اجازه دريافت نموده است .
او بر تعدادى از سورههاى مباركه مانند : « فاتحة الكتاب » ، « اخلاص » ، « دهر » ، « الفتح » و . . . تفسير نگاشته است . و نگارنده تفسير او را نسبت به سوره الفتح رؤيت نموده است . كه در سال 1322 ه . ق ، به زيور طبع آراسته شده است . سبك تفسيرى او عرفانى و فلسفى است . و آيات را از آن دو ديدگاه مورد عنايت و توجّه قرار مىدهد . فىالمثل در مورد
« إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً »
گويد : مقصود از فتح ، آراسته شدن ماهيات با زيور وجود ، و هستى مىباشد . كه نوعى فتح و گشايش و مطرح شدن اعدام در عرصهء وجود و ظهور مىباشد . و تعبير « لك » به مناسبت علت غائى بودن وجود محمدى ( ص ) در عالم هستى و بقاء مىباشد .
همانطورىكه گذشت ، كتابها و آثار متعددى از وى به يادگار مانده است :
1 . احسن التراتيب فى نظم درر المكاتيب كتابى است ، عرفانى داراى 24 باب شرح مكاتيب قطب الدّين انصارى ، از عرفاى اهل سنّت .
2 . رسالة الارث .
3 . اسرار الانبياء ترجمه الجواهر السّنية شيخ حرّ عاملى ، به خط آقا محمد شريف فرزند مؤلّف .
4 . اسرار حسنيّه در راز شهادت ابى عبد اللّه الحسين ( ع ) .
[ تصوير ] 5 . آداب يوم الجمعة و الاعياد الشريفة .
6 . بوارق القهر فى تفسير سورة الدّهر ( الذريعة ، ج 11 ، ص 152 ) .
7 . تفسير سوره قل هو اللّه احد به زبان عربى در 51 صفحه ، در حيات مؤلّف چاپ شده است .
8 . تفسير سوره الفتح ، به زبان عربى در سال 1322 ه . ق ، به چاپ رسيده است .
9 . تفسير سوره الملك .
10 . درّة الدّرر فى تفسير سورة الكوثر ، در سال 1326 ه . ق ، به پيوست تفسير قل هو اللّه در تهران ، به چاپ رسيده است . طبق معرّفى جناب آقاى استادى در نور علم ، 158 اثر تأليفى از آن مرحوم باقى مانده است ، كه تعدادى از آنها در تفسير قرآن مجيد مىباشد .
و برخى در علوم و معارف قرآن و حدود 50 كتاب از تأليفات او به چاپ رسيده است . و اسامى آنها در لباب الألباب ، و مجلّه نور علم ، شماره 54 ، به تفصيل آمده است . از ديگر آثار تفسيرى او
1 . تفسير سوره فاتحه ؛ اين تفسير به صورت عرفانى و فلسفى برگزار شده است .
2 . تفسير سوره الفتح .
هامش
( 1 ) ادبيات فارسى ، ص 246 ؛ فهرست مشهد ، ج 4 ، ص 463 .