ديانت با سياست بوده است . و از نخستين مطرحكنندگان اصل ولايت فقيه ، در روزگار خويش بوده است .
* گفتار حاج آقا بزرگ تهرانى
صاحب الذريعة ، مىفرمايد : « او از شاگردان مجدّد شيرازى ، شيخ محمد حسين كاظمى ، ملّا لطف اللّه مازندرانى ، ملا حسينقلى همدانى و ملا محمّد ايروانى ، بود . در فقه و ديگر علوم به سرحدّ بالايى رسيد . و بر دوستان و همگنان پيشى گرفت . تا اينكه از سوى مجدّد شيرازى به نمايندگى ، به فارس اعزام گرديد . طبقات مختلف از او استقبال به عمل آوردند . طلّاب علوم دينى از مناطق مختلف : داراب ، سيرجان ، جهرم ، اصطهبانات و شيراز ، دور او را گرفتند ، او به وظائف شرعى خود به نحو احسن ، قيام نمود . در سال 1309 ه . ق ، در جريان تنباكو نقش بسيار بارزى را ايفاء نمود . او با حكّام ولايات به مبارزه برخاست تا اينكه قصد قتل او را نمودند .
او به فيروزآباد گريخت ، تا اينكه اهالى جهرم در سال 1336 ه . ق ، او را خواستند ، او نيز اجابت نمود . عالم مجاهد فوق ، داراى چند اثر قرآنى مىباشد :
1 . الآيات النازلة فى ذمّ الجور و الظلم :
اين اثر فارسى است . و در تاريخ 1314 ه . ق ، به چاپ رسيده است . اين كتاب دربرگيرنده بخشى از تعاليم اخلاقى و ستمستيزى ، قرآن مجيد ، را در بر دارد .
2 . الآيات النازلة فى شأن عليّ ( ع ) مع تفسيرها :
اين اثر نيز فارسى بوده و اين كتاب نيز پيرامون دفاع از مقام ولايت مولى على ( ع ) ، و شرح و تفسير آيات نازله ، در حق آن بزرگمرد مىباشد . و در سال 1314 ه . ق ، در چاپخانه محمدى شيراز ، در 111 صفحه ، رقعى به چاپ رسيده است . « 1 »
3 . التنزيل فى بعض المتشابهات :
اين اثر قرآنى ، در يك مجلد به زبان عربى است ، كه در آن آيات و متشابهات قرآن را گردآورى نموده ، سپس به تفسير و تأويل آنها به سبك لغوى و ادبى ، با بهرهگيرى از روايات و احاديث ، پرداخته است .
نسخهء اصل به خط مؤلف ، نزد فرزندش آية اللّه سيد على ، معروف به آية اللهى در لار ، موجود است .
4 . المحكم و المتشابه :
اين اثر در يك مجلد به زبان عربى و به شيوهء ادبى مىباشد . كه مؤلف محترم در آن ، آيات متشابه و محكم را از قرآن گردآورى نموده ، و به شرح و بسط آن پرداخته است .
5 . قراءة اهل البيت :
در يك مجلد به زبان عربى و شيوهء ادبى كه مؤلف محترم در اين اثر قرائات قرآن را كه از طريق ائمه رسيده است ، با اشاره به جنبههاى ادبى شرح و بيان نموده است . نسخهء اصل به خط مؤلف نزد فرزندش ، در لار ، موجود است .
* آثار و تأليفات
او آثار و تأليفات متعدّد علمى ، اجتماعى و سياسى ، دارد . از جمله : رساله استصحاب ، حواشى رسائل ، در دو جلد ، حواشى مكاسب كتاب التنزيل فى بعضى المتشابهات ، قراءة اهل البيت ( ع ) ، و منظومه در مصائب اهل بيت ( ع ) و استغاثهء ولّى
هامش
( 1 ) كتابنامه بزرگ ، ج 1 ، ص 69 به نقل از منابع : دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 2 ، ص 254 - فهرست كتابهاى چاپى فارسى ، خان بابا مشار ، ج 1 ، ص 130 - رسالة القرآن ، شماره 9 ، ص 216 - ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى ، ج 1 ، ص 243 .