قبيل با تمام اهميتى كه دارند كمتر نوشته شدهاند . از آن ميان : به چند اثر مهمّ تفسيرى ، مىتوان اشاره نمود : تفسير روح البيان . تأويلات عبد الرّزاق كاشانى ، لطائف الاشارات ، تفسير كشف الاسرار و اخيرا بيان السعادات فى مقامات العبادات يا « التفسير المنير . »
مؤلّف آن : عالم جليل ، عارف نبيل حاج سلطان محمد گنابادى ، است ، كه تحصيلات خود را در مشهد مقدس و نجف اشرف ، به اتمام رسانده و جهت درك علوم عقلى و فلسفى ، از محضر حكيم عارف و زاهد متألّه حاج ملّا هادى سبزوارى بهرهمند شد . و مدّتها در خدمت استاد به تحصيل پرداخت .
وى صاحب تأليفات متعدّدى است ، كه مهمترين آنها همين تفسير شريف مىباشد .
اين تفسير از نكات دقيق عرفانى ، فلسفى و ادبى ، بسيار برخوردار مىباشد . و مطالب نو و ابتكارى در آن به چشم مىخورد ، كه سابقه نداشته است . مؤلّف همهء اين نكات تازه و ابتكارى را از توجّه كامل به اخبار و احاديث ائمّه ( ع ) ، مىداند . و خود در مقدّمه فرموده است :
« همه آنچه در تفسير آيات ذكر شده است ، كلّا مستند به احاديث و اخبار مىباشد كه از مصادر عصمت ( ع ) ، صادر شده است . و در بعضى از اوقات از اشارات كتاب و تلويحات أخبار لطائفى بر نويسنده ظاهر مىشود . كه آنها را در هيچ كتابى نديده ، و از گويندهاى نشنيده بود .
مرحوم حاج آقا بزرگ ، در كتاب الذريعة ، الى تصانيف الشيعة ، مىنويسد :
« آنچه در اول اين تفسير از بيان وجوه اعراب و حروف مقطّعه و شقوق آن ، آورده است ، عقل را خيره مىكند . »
اين تفسير در تهران ، در يك جلد بزرگ ، به نفقهء اصحاب عارف معاصر مولا سلطان محمد بن حيدر محمد گنابادى جنابذى ، چاپ شده است . و فراغت از تأليف آن در سال 1311 ه . ق ، بوده است . و ظاهرا اصل تفسير از رساله شيخ علىّ بن احمد مهائمى كدكنى ، ( متوفى 835 ه . ق ، ) بوده باشد ، به تفصيلى كه در الذّريعة ، آمده است . « 1 »
تفسير بيان السعادة فى مقامات العبادة ، در چهار مجلّد بزرگ رحلى قرار گرفته است ، و چند بار به چاپ رسيده است . چاپ اخير آن از سوى مؤسسه اعلمى بيروت ، از روى همان چاپ قبلى افست شده است . و اخيرا به زبان فارسى نيز ترجمه شده است .
و يك جلد از ترجمهء آن نيز به بازار آمده است .
738 . تفسير جابرى [ م 1327 ه . ق ]
مؤلّف آن ، حسن بن علىّ بن محمود شيخ جابرى انصارى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
اين اثر تفسيرى در دو مجلّد قرار دارد و در اصفهان به 1327 ش ، در 500 صفحه به چاپ رسيده است . « 2 »
739 . روضة الامثال كوزهكنانى [ م 1327 ق ]
مؤلّف آن ، ملا احمد بن عبد اللّه كوزهكنانى « 3 » تبريزى ، يكى از اعيان تفسيرى و پژوهشى ، قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
او يكى از شاگردان ارشد مرحوم آيت الحق شيخ مرتضى انصارى ، ( متوفى 1281 ه . ق ) ، در رشتهء
هامش
( 1 ) الذريعة ، ج 3 ، ص 181 ، كد معرفى 644 - مجله بينات ، شماره 40 ، سال اول ، ص 196 .
( 2 ) خانبابا مشار ، ج 1 ، ص 1388 .
( 3 ) كوزهكنان از توابع تبريز در 8 و 9 كيلومترى آن واقع شده است .