تا به شكر آنكه دادم نطق و كام * معنى قرآن به نظم آرم تمام
ابتدا از نام خويش اندر كتاب * با رسول رحمت آمد در خطاب
باب گنج علم خود ، ذات قديم * كرد بسم اللّه الرحمن الرحيم
باب رحمت را به خلقان كرد باز * تا به رحمت سوى او گيرند ساز
* انجام آن
اين درج گهر كه جان فزاينده بود * بر خلق ز حق ، رحمت پاينده بود
غافل پى تاريخ سرانجامش گفت * تفسير صفى راه نماينده بود
اين رباعى مادّه تاريخ إتمام آن مىباشد :
من خوبترين ترجمهء قرآنم * من معجزه نبى بهين برهانم
تاريخ خود از زبان خود مىگويم * تفسير صفى هادى گمراهانم « 1 »
اين تفسير همانطور كه گفته شد ، در دو جلد رحلى واقع شده است : جلد نخستين آن تا سورهء كهف . و جلد دوم آن تا پايان قرآن كريم مىباشد .
2 . تفسير سوره يوسف :
اين تفسير پيرامون داستان زندگى آن پيامبر بزرگ و عاليقدر الهى نگاشته شده است . كه چاپ آن در سال 1320 ه . ق ، همراه « اسرار المعارف و بحر المعارف » ، در يك مجلد قرار گرفته است . « 2 »
اسرار المعارف ، نيز خود اثر قرآنى مىباشد . اين كتاب در سال 1320 ه . ق ، توسط كتابفروشى اقبال ، به چاپ رسيده است . « 3 »
* ديگر آثار
1 . زبدة الاسرار پيرامون اسرار شهادت حضرت ابى عبد اللّه الحسين ( ع ) .
2 . بحر الحقائق كه به آن ديوان « الحقائق » و « عرفان الحق » نيز مىگويند .
708 . حواشى القرآن فسائى [ م 1316 ق ]
مؤلّف آن ، سلالة الأطياب سيد ميرزا حسن فسائى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . او كه در سال 1237 ه . ق ، در « فسا » پا به عرصه حيات نهاده است . تحصيلات خود را در زادگاه خويش و حوزههاى علميه تعقيب نموده است . تا به مرحله تأليف و تحقيق نائل آمده است .
از آثار او تفسير « حواشى القرآن » مىباشد ، كه پيرامون قرآن كريم به وجود آمده است . او اين تفسير را از چهار تفسير مورد اعتماد انتخاب و گزينش نموده است . و منتخبات او در حاشيه قرآن معروف به قرآن حسن ، نگاشته آمده است . « 4 »
709 . تفسير عبد الغفور يزدى [ م 1316 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم بارع شيخ عبد الغفور بن محمد بن حاج محمد طاهر ، نوهء تاجر معروف اصفهانى يزدى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . تفسير مصابيح الانوار ، بنا به معرفى مؤلّف تاريخ يزد يكى از آثار قرآنى مربوط به آن عالم مىباشد . و در اين كتاب از وجود آن خبر داده است . « 5 »
710 . تفسير نور على شاه [ تاريخ چاپ 1317 ق ]
مؤلّف آن ، نور على شاه اصفهانى ، يكى از اعيان
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 3 ، ص 466 .
( 2 ) ادبيات فارسى ، ص 242 او از منابع طرائق الحقائق ، ج 3 ، ص 204 ، رشيد ياسمى - ادبيات معاصر تهران 1316 ، خانبابا مشار مؤلفين ، ج 2 ، ص 517 - 518 .
( 3 ) كتابنامه بزرگ ج 1 ، ص 350 به نقل از تفسير و تفاسير جديد آقاى خرمشاهى ص 179 .
( 4 ) الذريعة ج 7 ، ص 102 ، كد معرّفى 528 .
( 5 ) الذريعة ج 21 ، ص 85 .