« منتهى الكلام » ، نگاشته است . اين كتاب كه تأليف حيدر على فيضآبادى بر ضدّ آراء و معتقدات شيعه بود ، بهوسيله اين تفسير پاسخ داده شده است . « 1 »
676 . حاشيهء ايروانى بر بيضاوى [ م 1306 ق ]
مؤلّف آن ، عالم جليل محمد بن محمد باقر نجفى ايروانى ، يكى از اعلام بزرگ فقهى اواخر قرن سيزدهم و اوائل قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
او داراى آثار و تأليفاتى مىباشد ، كه صاحب معجم مؤلّفى الشيعة بخشى از آنها را استخراج و معرّفى نموده است .
1 . حاشيه بر تفسير بيضاوى ، الاجتهاد و التقليد ، الأجزاء ، الاستصحاب ، اصول الفقه ، اصالة البراءة ، كتاب البيع ، التّعادل و الترجيح ، حاشيه بر قواعد كلى اصولى و فرعى شهيد ، حجّية الظّن ، رسالة المحيض ، الحسن و القبح ، رسالة فى صلاة الجمعة ، نجاة المقلّدين و . . . . « 2 »
مرحوم حاج آقا بزرگ ، كتاب تعادل و ترجيح او را نام مىبرد ، و گويد : « من نسخهء اصلى آن را همراه اجتهاد و تقليد كه در ج 1 ، ص 272 الذريعة ، معرّفى شده است ، پيش فرزندش ديدهام . » « 3 »
مرحوم فاضل ايروانى ، كه از مراجع و علماى عاليقدر شيعه محسوب مىگردد ، در سوم ربيع الاول سال 1306 ه . ق ، به رحلت ايزدى ، نائل آمده است .
677 . كلمات القرآن خراسانى [ م 1306 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ملّا نظر علىّ بن سلطان محمد طالقانى خراسانى ، يكى از اعيان تفسيرى اواخر قرن سيزدهم و اوائل قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
« كلمات القرآن » تفسيرى است . مانند فرهنگنامهء واژههاى قرآن ، به ترتيب الفباء با پيشگفتارى كوتاه آمده است . « 4 »
« كلمات القرآن عربى ملمّعى است ، كه مؤلّف كتاب كاشف الأسرار تحت عنوان مفردات قرآن در 10000 كلمه و لغت تنظيم و تأليف نموده است .
هماكنون اين تفسير در كتابخانه شيخ مرتضى مدرسى چهاردهى در تهران يافت مىشود . . . » « 5 »
678 . تفسير ملّا على كنى [ م 1306 ه . ق ]
مؤلّف تفسير « ايضاح المشتبهات » ، عالم بزرگ و فقيه وارسته مرجع تقليد شيعه مرحوم آية اللّه العظمى حاج ملّا على كنى ، يكى از اعيان فقهى و تفسيرى اواخر قرن سيزدهم و اوائل قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
[ تصوير ] كتاب « ايضاح المشتبهات » آنچنانكه از نامش پيداست ، پيرامون تفسير و تبيين مفاهيم كلمات مشكله و متشابهه قرآن مجيد نگاشته شده است .
صاحب ريحانة الادب در ج 3 ، ص 392 ، و مجله مشكات در شماره 4 ، ص 100 از اين تفسير نام بردهاند .
هامش
( 1 ) كتابنامه بزرگ ، ج 1 ، ص 327 ، به نقل از ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى ، ج 1 ، ص 256 - لغتنامه دهخدا ، ج 18 ، ص 169 - نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه تهران پيرامون نسخههاى خطى ، ج 1 ، ص 116 .
( 2 ) معجم مؤلفى الشيعة ص 51 .
( 3 ) الذريعة ج 4 ، ص 204 .
( 4 ) ادبيّات فارسى بر مبناى استورى ص 237 - مآثر و آثار ، ص 174 - فوائد رشيديه ، ص 693 - مؤلفين خانبابا مشار ، ج 6 ، ص 622 - 621 ؛ الذريعة ، ج 18 ، ص 117 ، كد معرفى 978 - منزوى ، ج 1 ، ص 118 ، كد معرفى 1126 .
( 5 ) الذريعة ، ج 18 ، ص 117 ، كد معرفى 978 و ج 17 ، ص 224 .