669 . تفسير قزوينى [ 1302 ه . ق ]
مؤلّف آن ، معزّ الدّين سيد محمد مهدى بن سيد حسن حسينى حلّى نجفى قزوينى ، يكى از اعلام قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
اثر تفسيرى او شرح و تفسير سورهء اخلاص مىباشد ، كه پيش نوادگان او در حلّه همراه آثار متعدّد ديگرى يافت مىشود . » « 1 »
از آن ميان آيات الوصول الى علم الأصول و 44 جلد تأليف ديگر از اين فرزانه به ياد مانده است . « 2 »
670 . تفسير دانش [ زنده تا 1303 ه . ق ]
مؤلّف آن مرحوم حاج ميرزا نجفعلى بن ميرزا حسن على دانش تبريزى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
اثر تفسيرى او « مشكاة الحيات فى تفسير الآيات » مىباشد .
اين كتاب ، تفسير آيه ذو القرنين است ، كه تاريخ فراغت از تأليف 1289 ه . ق ، و در همين تاريخ ، در استانبول به چاپ رسيده است .
* گفتار تربيت
« او در فقه و اصول و حديث و علوم ادبى ، آگاه ، به سال 1273 ه . ق ، از آذربايجان به استانبول رفت . و با ميرزا سنگلاخ طرح دوستى افكند . و همنشين او شد . دانش تا سال 1303 قمرى ، سركنسول ايران در استانبول بود . و بعد به مصر انتقال يافت .
* صاحب المآثر و الآثار دربارهء او مىنويسد
« . . . او در معقول و منقول و فن ديپلماسى و خطّ تحرير و صناعات انشأ و فضائل ديگر شخصى است . هنرگستر تأليفات چند از آن دانشمند مسموع و از آن جمله « ميزان الموازين » ، مطبوع افتاده است .
* آثار و تأليفات
1 . مجمع الأوصاف ، در مورد اشعارى كه در مدح ميرزا سنگلاخ سروده شده وى آنها را گردآورى و به سال 1276 ق ، در 131 صفحه ، در استانبول ، به چاپ رسانده است .
2 . ميزان الموازين فى امر الدّين ، كه به سال 1288 ه . ق ، در 295 صفحه ، در استانبول ( در ردّ كتاب ميزان الحق هانرى مارتين ) به چاپ رسيده است .
3 . ادارهء روزنامه اختر استانبول كه از تاريخ 1292 ق ، به مدت 21 سال ، مرتّب در انتشار بوده است . نويسنده فوق با سيد جمال الدّين اسدآبادى و جمعى از مشاهير همدوره و هممسلك سياسى بوده است . سرودههاى فراوانى از او به يادگار مانده است ، كه بخشى از اشعار او در سخنوران آذربايجان ( ج 1 ، ص 344 ) آمده است . و ما نيز بخش ديگرى از آنها را در جلد سوم « مفاخر آذربايجان / بخش شاعران و نويسندگان » درج نمودهايم . « 3 »
671 . اللئالى المنثورات نورى [ م 1303 ه . ق ]
مؤلّف آن ، حسن بن عبد اللّه بن محمد باقر بن محمد على نورى ، از اعلام اواخر قرن 13 و اوائل 14 هجرى مىباشد . صاحب تراجم الرجال ، مىنويسد : « او فرد عالم محقق جليل القدر يكى از اعلام نجف اشرف در نيمه اول از قرن چهارده
هامش
ص 560 به نقل از منابع : مصفى المقال فى مصنفى علم الرجال ، ص 434 - معجم رجال الفكر ، ص 93 - هدية - - العارفين ، ج 2 ، ص 392 .
( 1 ) الذريعة ، ج 4 ، ص 336 - معجم مؤلفى الشيعة ، ص 328 .
( 2 ) معجم مؤلفى الشيعة ، ص 318 .
( 3 ) سخنوران آذربايجان تأليف عزيز دولتآبادى ، ج 1 ، ص 344 - 346 . وى از منابع مجمع الأوصاف - المآثر و الآثار ص 197 - 198 دانشمندان آذربايجان ص 143 - 144 ، مؤلفين خانبابا مشار ج 6 ، ص 542 نقل سخن نموده است .