و بيان كه به سال 1281 ه . ق ، به هنگام مراجعت از زيارت امام رضا ( ع ) در تهران در ظرف دو سال انجام داده است . و نسخهاى از آن پيش نويسنده ريحانة الأدب موجود بوده است سال وفات او درست مشخص نشد . » « 1 »
648 . تعليقهء خوئينى [ م اواخر قرن 13 ق ]
شيخ احمد بن مصطفى بن احمد خوئينى ، معروف به ملّا آقا قزوينى يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد كه تعليقهاى بر تفسير صافى دارند .
شرح حال او در اعيان الشيعة ، ج 3 ، ص 175 ، به تفصيل آمده است . او در خوئين از توابع خمسه ، از مضافات زنجان در 17 ربيع الاول 1247 ه . ق ، به دنيا آمده است ، در زادگاه خود تحصيلات اوّليه را انجام داده ، سپس به قزوين منتقل شده است ، بعد به عتبات عاليات مهاجرت مدتى در كربلا به فقه و اصول اشتغال ورزيده است سپس 5 سال در نجف اقامت گزيده است ، آثار و تأليفاتى از خود به يادگار گذاشته است ، كه تعليقه بر تفسير صافى ، فقه در 4 جلد و حاشيه بر قوانين از آنهاست . » « 2 »
649 . تفسير شوشترى [ م اواخر 13 ه . ق ]
مؤلّف تفسير « روح القرآن » ، عالم جليل القدر سيد محمد بن عباس بن على اكبر موسوى شوشترى معاصر نويسنده كتاب « كشف الحجب و الاستار » ، از اعلام قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
او در اين تفسير آيات مربوط به مناقب و فضائل اهل بيت ( ع ) را گردآورى نموده ، و به صورت بسيار زيبا و مبوّب ترتيب داده است ، اين تفسير تحت شماره 1589 در كتاب فوق معرّفى شده است . « 3 »
650 . تفسير سوره يوسف از يك مفسّر [ نامعلوم ]
تفسيرى است ، از يك مؤلّف نامعلوم از سده سيزدهم هجرى كه براساس تفسير ملّا كورانى گام برداشته است . و خود در آغاز اعتراف مىكند ، كه من ملتزم شدم ، كه تفسير اين سوره از رسالهاى كه ملّا كورانى تأليف نمودهاند ، بنويسم .
اين تفسير تحت كد 4241 در فهرست نسخههاى خطى كتابخانه آية اللّه مرعشى قم ، معرّفى شده است .
651 . تفسير قزوينى [ م 1300 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم وارسته و فقيه نبيل آية اللّه حاج سيد محمد مهدى مجتهد قزوينى حلّى ، يكى از اعيان تفسيرى و فقهى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
مفسّر نامور كه شرح حال او به تفصيل در النّجم الثاقب - المآثر و الآثار - مجلّة المرشد ، احسن الوديعة - و علماى معاصرين مرحوم خيابانى آمده است ، يكى از ابرار و نيكان از تبار فقاهت و معرفت مىباشد ، و بيش از 32 جلد تأليف در زمينههاى فقه ، اصول و تفسير دارد ، كه آثار تفسيرى او :
رسالهاى در تفسير سوره فاتحه ، رسالهاى در تفسير سوره اخلاص ، رسالهاى در تفسير سوره القدر مىباشد ، كه مرحوم حاجى نورى ، در مستدرك به تفصيل آنها را آورده است . در ضمن مفسّر محترم ، كتابى به نام « آيات الأصول » دارد كه در آن كتاب آياتى را كه جنبه قاعده و اصل بودن در فهم احكام فقه را دارد ، در آن كتاب عنوان و تفسير نموده است ، وى از كسانى است ، كه بيش از صدسال عمر نموده است .
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 5 ، ص 185 - 184 .
( 2 ) تراجم الرجال ، ج 1 ، ص 92 ، كد معرّفى 144 .
( 3 ) كشف الحجب و الاستار ، ص 294 .