دستخط او را مىآورد . در اين تفسير 13 مقدّمه و پيشگفتار پيرامون قرآن و علوم آن آمده است ، كه مقدّمه يازدهم آن راجع به گردآورى قرآن و عدم وجود نقصان و زيادت در آن به تفصيل بحث كرده است . محقق محترم نخست در مصر به چاپ جلد اوّل آن اقدام كرده ، ولى در آنجا به علت وجود احاديث ائمه اطهار ( ع ) و شيعى بودن محتواى آن از پخش و نشر كتاب جلوگيرى كردهاند ، ناچار يك جزء در ايران چاپ گرديده ، و سپس مجددا هر سه جزء در بيروت ، به چاپ رسيده است .
2 . حاشيه بر تفسير بيضاوى :
ايشان در اين تفسير به سيره و روش سلف صالح ، حواشى و تعليقاتى بر تفسير بيضاوى ، ( متوفى 685 ه . ق ) ، نگاشتهاند ، و در آن حواشى ديدگاههاى خاص شيعه را منعكس نمودهاند . علاوه بر حواشى فوق تفسير سوره « اعلى » نزديك به 1300 سطر و تفسير سوره شريفه « نور » نيز از آثار قرآنى او مىباشد .
* آثار و تأليفات
1 . « زبدة المقال » ( چاپ 1313 ه . ق ) ، 2 . المستطرفات ، 3 . ديوان شعر ، 4 . مقياس الدّراية فى احكام الولاية ، 5 . شرح خلاصة الحساب مرحوم شيخ بهائى . « 1 »
589 . تفسير درويش على بغدادى [ م 1277 ق ]
مؤلّف آن ، شيخ درويش على ، فقيهى عقيدهشناس ، شاعرى زبردست ، و مفسرى توانا بوده است .
تأليفاتى سودمند و شعرى نيكو دارد .
590 . تفاسير سيّد حسنى نقوى [ نگارش 1279 ق ]
مؤلّف آن ، سيد رجبعلى خان بهادر حسينى حسنى نقوى بهگرى دهلوى لاهورى يكى از اعيان تفسيرى هندوستان ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
مرحوم نقوى داراى سه اثر تفسيرى مستقل مىباشد .
1 . « كشف الغطاء عن وجوه آيات هل أتى » سوره هفتاد و ششم كه در كتابخانه آستان قدس رضوى ج 4 ، ص 495 ، نگهدارى مىشود .
2 . سرّ اكبر : تفسيرى شيعى براساس سورهء هشتاد و نهم و الفجر مىباشد ، كه آن را در سال 1267 ، به رشتهء تحرير درآورده است ، همچنين در لاهور و بمبئى در سال 1285 ه . ق ، همراه كشف الغطاء ، در يك جلد به چاپ رسيده است .
3 . افادات عليّه : به نظم و شعر پيرامون آيات قرآن كه در سال 1279 ه . ق ، در بمبئى ، به چاپ دوّم خود رسيده است . « 2 »
591 . رسالات تفسيرى تنكابنى [ م حدود 1280 ق ]
مفسّر عاليقدر ما ، مرحوم سيد محمد مهدى بن محمد جعفر موسوى تنكابنى يكى از اعلام و محقّقين تفسيرى اماميّه در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
زندگى و تحصيلات اين مفسّر عاليقدر كاملا مشخّص نيست ، ولى به تأليفات و آثار او در پايان كتاب خلاصة الأخبار ( چاپ 1250 و تجديد چاپ 1275 ه . ق ، ) - از ج 4 ، ص 39 ، اشاره شده است ، و نشانى از تعمّق و تنوّع آنها دارد . فاضل محترم و دانشور عاليقدر آقاى محمد سمامى حائرى در
هامش
( 1 ) منابع و مدارك : مقدمه تفسير الصراط المستقيم از انتشارات صدر به قلم مولانا بروجردى ، ص 24 ؛ مجله تراثنا ، شماره 3 ، سال 1406 ، ص 209 ؛ الذريعة ، ج 15 ، ص 35 ، كد معرفى 210 ؛ معجم مؤلفى الشيعة ، ص 68 .
( 2 ) ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، ص 227 - 226 ، استورى روسى 45 ، برگل 84 .