585 . مفتاح كنوز القرآن دربندى [ ج در 1276 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ميرزا محمد علىّ بن حاج محمد كاظم دربندى ، مشهور به « كاظم بيگ » مدرّس خطّ عربى در مدارس پطرزبورگ و يكى از اعيان تفسيرى ، قرن سيزدهم هجرى مىباشد . اين تفسير به فارسى است ، و به نام « كشف آيات قرآنى » ، نيز ناميده شده است . مؤلّف آن را به نام ناصر الدّين بن محمد شاه بن عباس ميرزا بن فتحعلى شاه قاجار نوشته است ، و در پطرزبورگ ، در سال 1276 ه . ق ، چاپ شده است ، و مادهء تاريخ آن « تمّ فهرستنا » ، مىباشد .
مؤلّف اين كتاب را پس از تأليف « نجوم القرآن » ، كه در هندوستان شهرت بسزائى دارد ، نگاشته است . « 1 »
586 . تفسير مقبول هندى [ م حدود 1276 ق ]
مؤلّف آن ، سيد عبد اللّه بن بهادر على هندى ، يكى از اعيان تفسيرى شيعه ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* روش تفسير
تأليف او ترجمه و تفسير بسيار مختصرى است ، از سورههاى يس - الرحمن - واقعه - الملك - نوح - عمّ - المزمّل - الجنّ .
اين تفسير به راهنمايى مولوى عبد الملك بن مولوى محمد صادق و محمد حسين بن محمد سليم و به دستور مولوى محمد عبد الحليم ، انتخاب شده است .
* آغاز و انجام آن
« سورهء يس مكى هى است مين تراسى آيتين هين اوركوفيون كى نزديك براسى سات سوستائيس . » حفظ امان كى ساتهركهى اوريهان خاتمه بخير كرى اوردهان كناهون سى نجات دى بفضله و كرمه . . . .
اين تفسير به زبان اردو نوشته شده است ، و در 111 برگ 24 * 5 / 5 سانتيمتر ، در كتابخانه آية اللّه مرعشى ، موجود است ، و در فهرست نسخههاى خطّى نيز ، معرّفى شده است . « 2 »
587 . و 588 . تفاسير سيّد حسين بروجردى [ م 1277 ق ]
مؤلّف عاليقدر آن ، عالم جليل سيد حسين بن سيد محمد رضا حسينى بروجردى ، يكى از اعلام تفسيرى ، قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* بيوگرافى اجمالى
نسب شريف ايشان با 26 واسطه به عالم زاهد و شجاع ، شهيد زيد بن علىّ بن الحسين ( ع ) مىرسد ، او از محضر شريف علماى عصر در بروجرد و نجف كسب علم نموده است ، تا به مرتبت عاليه اجتهاد نائل آمده است ، از اساتيد بزرگوار ايشان حجة الاسلام شيخ اسد اللّه بروجردى ( متوفى 1271 ه . ق ) ، سيد جعفر دارابى كشفى بروجردى ( متوفى 1267 ه . ق ) ، علامه فقيه شيخ حسن بن شيخ جعفر كاشف الغطاء ( متوفى 1262 ه . ق ) ، و اصولى و فقيه نامدار شيخ محمد حسين صاحب فصول ( متوفى 1261 ه . ق ) و رئيس شيعه و حامى شريعت آية اللّه شيخ محمد حسن صاحب جواهر ، ( 1266 ه . ق ) ، و جمعى ديگر مىباشد .
بزرگان تراجم و رجال در حق او مطالب توصيفى فراوانى گفتهاند ، كه از ميان معاصران وى ، مىتوان اين بزرگان را برشمرد :
1 . سيد على اصغر جابلقى ، در الطرائف چاپ
هامش
( 1 ) الذريعة ، ج 21 ، ص 345 ، كد معرّفى 5393 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطى ، ج 5 ، ص 231 ، كد 1845 .