شمار مىآيد .
او حكيمى است ، ربّانى ، عالمى است ، صمدانى و از متألّهين اماميّه در قرن نامبرده مىباشد ، طبق اظهارات مرحوم استاد شهيد مطهرى ، او تفسير بزرگى بر سوره فاتحة الكتاب دارند . « 1 »
* آثار و تأليفات
مرحوم مدرس ، در ريحانة الادب ، شرح حال تفصيلى او را آورده است ، و طبق معمول خويش ، از آثار و تأليفات وى اين كتابهاى زير را نام مىبرد ، در ضمن به مكاتبات و مراسلات او با ميرزاى قمى ، نيز اشارتى نموده است ، كه در آخر جامع الشّتات ميرزا ، آمده است .
1 . تفسير سوره حمد كه افزون بر سههزار بيت ، مىباشد .
2 . حاشيهء اسفار ملّا صدرا .
3 . حاشيه شرح فوائد شيخ احمد احسائى .
4 . حاشيه شواهد ربوبيّه ملا صدرا .
5 . حجّة الاسلام فى ردّ ميزان الحق تأليف پادرى نصرانى . . . .
* تفسير سوره اخلاص
تفسير سورهء اخلاص ، ملا على نورى ، بزرگترين تفسير بر سوره اخلاص است ، و بر سورهء اخلاص ، در اسلام تفسيرى به اين عظمت و دقّت نوشته نشده است .
حكيم ، متألّه ملّا على نورى ، در آغاز با نقل دو حديث ، اساس و مبناى تفسيرى خويش را بيان مىدارد .
1 . از امام سجّاد ( ع ) دربارهء توحيد سؤال شد ، در پاسخ فرمودند : « چون خداوند مىدانست ، در آخر الزّمان افرادى ژرفانديش و عمقگرا مىآيند ، لذا سورهء قل هو اللّه أحد و آيات اوّل سورهء حديد تا « عليم بذات الصّدور » ، را نازل كرد . « 2 »
2 . امام صادق ( ع ) فرمودند : « كتاب خداوند ، بر چهار پايه استوار است : عبارات ، اشارات ، لطائف ، حقايق : عبارت براى همگان ، اشارت براى خاصّان ، لطائف براى اولياء و حقايق براى انبياء . » « 3 »
مرحوم ملا على نورى ، مبناى تفسيرش را بر دو پايهء مستفاد از اين دو حديث قرار داده است :
اوّلا : او خواسته است ، عمق اين سورهء توحيدى ، را براى افراد ژرفانديش در آخر الزّمان آشكار سازد .
ثانيا : اينكه قرآن داراى لطائف و اشارات است ، كه براى كشف آن مىبايد ، سعى و كوشش نمود .
مؤلّف بزرگوار آن ، از علماى ربّانى و بلندمرتبهاى است ، كه در قرن مىزيسته است ، و در مواظبت بر آداب دينى مجاهدت و تزكيهء نفس و مراتب علمى و عملى يگانهء دوران بوده است ، و آن بزرگوار حكمت متعاليه را براى چهارصد ، پانصد نفر از شاگردان تدريس مىكرد ، و از شاگردان او افرادى ، مانند حكيم : ملّا عبد اللّه زنوزى و فرزندش حكيم ملّا على زنوزى مىباشند ، و برخى از بزرگان گفتهاند ، او در مطالب الهيّات از خود آخوند ملا صدرا ، راسختر بوده است . » « 4 »
اين تفسير شريف ، هماكنون از سوى مؤسّسه معارف اسلامى امام رضا ( ع ) ، در قم اقدام در مرحلهء احياء و استخراج منابع و علائمگذارى و حروفچينى مىباشد ، كه انشاءالله تعالى ، به زودى چاپ ، و مورد بهرهبردارى دوستداران قرآن قرار خواهد گرفت . نويسنده محترم فصلنامه
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 6 ، ص 262 - 261 - خدمات متقابل اسلام و ايران شهيد مطهرى ، ص 534 .
( 2 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 706 .
( 3 ) بحار الانوار ، ج 92 ، ص 20 .
( 4 ) مجله بينات ، شماره 3 ، ص 184 - 180 .