الذّريعة ، ضمن اشاره به تأليف جنات الخلود ، بىآنكه به تفسير خزائن الأنوار ، اشارتى داشته باشد ، كتاب قرآنى به نام « كشف الآيات » را به او نسبت مىدهد ، و او را محرّر و خطّاط قبّهء زرّين امام علىّ بن موسى الرّضا ( ع ) ، در سال 1086 ه . ق ، معرّفى مىنمايد . « 1 »
با توجّه به اين دو متن ، او صاحب دو اثر تفسيرى و علوم قرآنى خواهد بود : 1 . تفسير خزائن الأنوار ( يا اسرار ) . 2 . كشف الآيات .
صاحب الذّريعة در جلد هفتم مىنويسد : « فقط جلد اوّل اين تفسير خارج شده است ، و آن را به شاه سلطان حسين اهداء نموده است ، آنچنانكه مؤلّفش در كتاب « جنّات الخلود » ، كه در سال 1128 ه . ق ، از آن فارغ شده ، اشاره نموده است . برخى از موثّقين ، نسخهاى از آن را در اصفهان ديدهاند ، و از شيخ محمّد باقر بيرجندى معلوم مىگردد ، كه در فاكهة الذّاكرين ، آن را ديده است . « 2 »
* محلّ نگهدارى
اين تفسير ، در كتابخانهء گوهرشاد مشهد ، تحت شمارهء 20 ، دفتر 5 ، ص 613 تهران ، كتابخانهء ملك ، 6322 ، جلد يكم ، نوشتهء 1122 ه . ق ، كتابخانهء مجلس ، ج 2 ، ص 27 ، شمارهء 52 ، معرّفى شده است . « 3 »
446 . لوامع التّأويل استرآبادى [ زنده در ، 1128 ه . ق ]
مؤلّف آن ، محمّد معصوم بن محمّد امين بن علىّ بن حسين استرآبادى ، يكى از اعلام تفسيرى ، قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
علّامهء تهرانى ، صاحب الذّريعة مىنويسد : « اين كتاب ، ترجمهء « تأويل الآيات الظّاهرة في فضائل العترة الطّاهرة » ، مىباشد ، كه در ، ج 3 ، ص 304 ، به معرّفى آن پرداختيم . فقط مقدّمه و اضافاتى بر آن افزوده شده است . مترجم محترم ، معاصر شاهعبّاس ثانى بوده است ، و آن را با اشارهء استادش ، محمّد مؤمن ترجمه نموده است . آقاى سعيد نفيسى ، احتمال دادهاند كه نويسندهء آن ، خود محمّد مؤمن استرآبادى ، فقيه معروف بوده باشد ، در صورتى كه اينچنين نيست . مترجم مقدّمهاى بر آغاز آن افزودهاند ، و آن را با اين اسم نامبرده ، نامگذارى كردهاند ، و در مورد تاريخ آن گفتهاند :
جويد ز تو انديشه اگر تاريخش * گو « يك جمعيّت از حقايق لبريز »
آغاز آن : « صدر الكتاب صحيفهء آمال مفسّران آيات كلام دانش و فصل الخطاب . . . . »
* مركز نگهدارى
نسخهاى از اين كتاب در كتابخانهء مجلس شورا ، شمارهء 20098 ، نگهدارى مىشود ، كه زرّين و بسيار نفيس ، و بدون تاريخ مىباشد ، كه جهت شاهعبّاس ثانى نوشته و تذهيب شده است . و نسخهاى در دانشگاه تهران ، تحت شمارهء 3356 ، موجود است ، كه تاريخ كتابت 1128 ه . ق ، و با نسخهء اصل مقابله شده است ، آنچنانكه از فهرست آن برمىآيد . « 4 »
447 . تفسير الآيات النازله شيروانى [ م 1129 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى حيدر علىّ بن علّامه ميرزا محمّد بن حسن شيروانى اصفهانى غروى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
نام تفسير او « الآيات النّازلة في ذمّ الجائرين على
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 18 ، ص 5 ، كد معرّفى 400 .
( 2 ) الذّريعة ج 7 ، ص 152 ، تحت كد 830 .
( 3 ) ادبيّات بر مبناى استورى ، ص 202 - اصل روسى ، ج 3 ، ص 1352 .
( 4 ) الذّريعة ج 18 ، ص 367 - معجم مؤلّفى الشيعة ، ص 27 .