مىباشد . علوم ادبى را در زادگاه خود ، از محضر ملّا حسن لاهيجانى ، تلمّذ نمود ، تا در 20 سالگى به حوزهء علميّهء اصفهان ، رهسپار گرديد ، چون در آن ايّام ، اصفهان مركز افاضل و طلّاب علوم اسلامى بود . رياضيّات را از ملّا رفيع يزدى ، و ديگر فنون و علوم را از فضلاى آنجا بهره برد ، و به مقام عالى نائل آمد . او بيش از پنج هزار جلد كتاب ، داشته است ، كه نوعا آنها را با خطّ خود تصحيح و تحشيه و تعليقه نموده بود ، و تعدادى از كتابهاى ضرورى مانند :
قاموس ، تهذيب الحديث ، تفسير بيضاوى و شرح لمعه را با خطّ خودش نوشته بود . گويند او 70 كتاب با خطّ خودش به نگارش درآورده است ، و بسيار خوشخطّ بود . هر روز بيش از هزار بيت مىنگاشت . او بسيار زاهد و عابد ، متّقى ، مجتهد و متواضع و منزوى بود . از معاشرت مردم اجتناب داشت . كتاب تفسير شريف
قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
، ( سورهء اسراء ، آيهء 85 ) ، از تأليفات اوست . « 1 »
مرحوم علّامهء تهرانى ، در جلد چهارم الذّريعة ، مىنويسد : « نسخهاى از تفسير سورهء اسراء ، در مشهد رضوى ( ع ) ، پيش حاج محمّد رحيم ، فرزند ميرزا محمّد بروجردى ، رئيس خزانهء كتاب روضهء رضويّه ( ع ) ، بود . او احتمال مىداد ، كه اين كتاب از تأليفات مرحوم مجلسى دوّم ، يا مجلسى اوّل ، يا برخى از مشايخ آنان بوده باشد . « 2 »
ما احتمال مىدهيم ، با توجّه به مقارنت زمانى ، و معاصرت ، آن تفسير از همين مؤلّف محترم بوده باشد . و اللّه أعلم بالصّواب . او در سال 1127 ه . ق ، در اصفهان از دنيا رفت .
444 . حاشيهء تفرشى [ زنده در 1127 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى ابو الفيض ظهير الدّين علىّ بن مراد تفرشى ، شاگرد حاج آقا حسين خوانسارى ، يكى از مفسّران قرن دوازدهم هجرى مىباشد . شرح حال او را شيخ على حزين ، ( متولّد 1103 ه . ق ) ، در كليّات خود آورده است ، كه او فرزند ملّا مراد تفرشى ، صاحب حاشيه بر من لا يحضره الفقيه ، و از اعلام عصر خود بود . او در علوم رياضى ، هندسه و هيئت تبحّر داشته است ، و در شعر و ادب و سخنسنجى هم چيرهدست بوده ، ولى در اكثر علوّ همّت و فضائل نفسانى ، گوشهگير و منزوى بود ، و از شهرت و آوازه گريزان . او تأليفات متعدّدى دارد ، از ديگر تأليفات او ، المطالع و المغارب ، ( تاريخ فراغت 1101 ه . ق ) ، مىباشد ، كه در جلد 21 الذّريعة ، ص 147 ، معرّفى شده . و الردّ على النّصارى ، فرهنگ ناياب ، چاپ هند 1899 م ، شبنم شاداب ، كه در 10 / 232 و 16 / 218 و 24 / 53 ، معرّفى شدهاند . « 3 »
* مركز نگهدارى
نسخهاى از اين كتاب ، در زمان مؤلّف ، نوشته شده است ، و خود او اشاره كرده است : « تمّت الحاشية بتاريخ غرّة شعبان المعظم 1096 ه . ق » ، اين نسخه به خطّ نستعليق و شكسته ، به شمارهء 5674 ، ثبت دفتر كتابخانهء آستان قدس رضوى ( ع ) ، مىباشد . « 4 »
445 . تفسير خزائن خاتونآبادى [ زنده در ، 1128 ه . ق ]
مؤلّف مدرّس آن ، امير كبير ، سيّد محمّد رضا بن محمّد مؤمن امامى حسينى خاتونآبادى ، يكى از اعيان علمى و تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ج 2 ، ص 357 .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 337 ، كد معرّفى 1453 .
( 3 ) الذّريعة ج 21 ، ص 147 .
( 4 ) معجم مؤلّفى الشّيعة ، تأليف على الفاضل القائينى النجفى ، ص 105 .