او كه در كنف عنايت پدر دانشمند و مادر عالمه و فاضله ، بانو آمنه بيگم دختر مجلسى ، اوّل ( متوفّى 1070 ه . ق ) ، پرورش و تربيت يافته است ، در ابتداى امر به عنوان خطّاط ماهر و مشهور درخشيده است ، كه نمونههاى خطّ خوش او را در كتاب احوال و آثار خوشنويسان ، تأليف دكتر بيانى ، و اطلس خطّ تأليف حبيب اللّه فضايلى ، مىتوان پيدا نمود ، در مراحل بعدى با ترجمه و تأليف كتاب ، اشتهار يافته است ، و آثار متعدّدى در اين زمينه از خود به يادگار گذاشته است ، كه از ميان آنها دو اثر قرآنى مىباشد :
1 . حاشيه بر تفسير بيضاوى ، ( الذّريعة ، ج 6 ، كد 215 ) .
2 . ترجمهء كامل قرآن ، ( الذّريعة ، ج 4 ، كد 606 ) .
علاوه بر آن دو ، آثار متعدّد تأليفى دارد ، كه طالبين به منابع تفصيلى مراجعه خواهند نمود . « 1 »
* گفتار صاحب ادبيّات استورى
در اين كتاب آمده است : « آقا محمّد هادى ، معروف به مترجم ، ابن ملّا صالح مازندرانى كه به سال 1120 ه . ق ، برابر سنگنبشتهء خاكجاى او درگذشته است . ( الذّريعة ، ج 4 ، ص 127 ) ( مقابله شود : با الذّريعة ، ج 2 ، ص 420 ، كد 1660 كه در آنجا گفته است : هنگام يورش افغانيها ، پيرامون سال 1134 ه . ق - 1721 م ، مرگ او رخ داده است ) ترجمة القرآن او ، ترجمهاى از قرآن كريم مىباشد . در كرمانشاه ، نسخهء خطّى از آن محمّد على تاجر اصفهانى ، نوشتهشده در سال 1115 ه . ق يافت مىشود . ( الذّريعة ، ج 4 ، ص 127 ، كد 606 ) . » « 2 »
* گفتار صاحب ريحانة
صاحب ريحانة الأدب ، در حقّش مىنويسد : « آقا هادى ، فرزند مرحوم ملّا محمّد صالح مازندرانى ، عالمى است اديب ، فاضل ، مقدّس جليل ، از مشاهير فضلاء و فقهاء ، مادرش آمنه بيگم ( فاضلهء عالمه ) ، بود . به جهت ترجمهء قرآن مجيد ، لقب مترجم را نيز داشته است . از تأليفات اوست :
1 . ترجمهء فارسى قرآن مجيد ، با ضبط شأن نزول و نيك و بد استخارههاى آيات . 2 . حاشيه بر تفسير انوار التّنزيل قاضى بيضاوى ، ( به فارسى ) 3 .
حاشيهء مواريث قواعد علّامه . 4 . الحدود و الدّيات ، ( به فارسى ) . 5 . شرح فارسى حاشيهء ابن حاجب ، ( كه به چاپ هم رسيده است . ) 6 . شرح شرح شمسيّه به فارسى 7 . شرح صحيفهء سجّاديّه به فارسى 8 . شرح قواعد علّامه . 9 . شرح كافيه ابن حاجب به فارسى .
10 . شرح معالم الدّين در اصول به فارسى .
وفات آقا هادى به سال 1120 ه . ق در اصفهان واقع شد ، و نزد قبر والد معظّم خويش مدفون گرديد . در كتاب قصص العلماء ، نظير سكتهء صاحب مجمع البيان را در حقّ او ، نسبت به ترجمهء قرآن مذكور داشته است . » « 3 »
432 . تفسير مير سيّد محمد حسيب [ م 1121 ه . ق ]
مؤلّف محترم « عرش سماء التوفيق » ، مير سيّد محمّد عبد الحسيب ، يكى از نوادگان مرحوم ميرداماد ، فيلسوف عظيم الشّأن ، داماد مرحوم محقّق كركى ، و يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازده هجرى مىباشد .
ايشان از علماء و دانشمندان دورهء صفوى بوده ، و به اقامهء جماعت در مسجد جامع اصفهان ، اشتغال مىورزيده است . او صاحب كتاب « مناهج
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 127 - الكواكب المنتشره ، ص 805 و 806 .
( 2 ) ادبيّات فارسى استورى ، ص 199 و الذّريعة ، ج 6 ، ص 44 .
( 3 ) ريحانة الأدب ج 5 ، ص 148 و 149 .