به دست آوردهاند ، ولى موفّق به تهيّهء تمام صفحات نشدهاند ، امّا كتاب فقهى « عيون المسائل » ، و « لطائف غيبيّه در تفسير آيات مربوط به عقايد » ، از مير سيّد احمد بن زين العابدين ، چاپ و نشر نمودهاند ، و اكنون در صدد چاپ و نشر آثار مرحوم مير محمّد عبد الحسيب ، مىباشند . » « 1 »
433 . تا 434 . تفاسير شيخ سليمان بحرانى [ م 1121 ه . ق ]
مؤلّف آن ، شيخ سليمان بن عبد اللّه بن علىّ بن حسن ماحوزى بحرانى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن 12 هجرى مىباشد . او رسالهاى در تفسير قرآن مجيد ، و اعراب
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
، ( سورهء مؤمنون ، آيهء 14 ) نوشتهاند . اين رساله كمال اهتمام شيعه را نسبت به قرآن مجيد ، نشان مىدهد . صاحب كشف الحجب و الأستار ، آن را در كتاب خود ، آورده است . « 2 »
* سخنى از الكواكب المنتشره
مرحوم تهرانى ، در كتاب فوق مىنويسد : « سليمان بن عبد اللّه بن علىّ بن حسن ، يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازده . او حافظ قرآن در سن هفت سال و چندماهگى بود . رياست بلاد بحرين به او رسيده است .
او مجتهد متصلّب و قرص و استوار بود . شاگردان متعدّدى داشته است . يكى از اكابر شاگردان او ، احمد بن ابراهيم ، والد صاحب الحدائق ، و ديگرى علّامهء مجلسى بودهاند . تأليفات او بيش از 60 عنوان مىباشد . از كارهاى قرآنى او :
1 . الإحباط و التّكفير ، ( الذّريعة ، ج 1 ، كد 1024 ) .
2 . إعراب ،
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
( سورهء مؤمنون آيهء 14 ) ( الذّريعة ، ج 2 ، كد 929 ) .
3 . حاشيه بر مشرق الشّمسين شيخ بهائى ، ( الذّريعة ، ج 5 ، كد 1112 ) .
4 . تفسير فواتح السّور ، ( الذّريعة ، ج 15 ، كد 1451 ) . « 3 »
صاحب معجم مؤلّفى الشيعة ، تعداد ديگرى از آثار و تأليفات او را مىآورد ، كه عناوين اغلب آنها در زمينهء فقه و مسائل مورد ابتلاى مردم ، مىباشد .
تنها برخى از آنها عنوان كلامى و اعتقادى را دارد ، و يكى ديگر از آثار معرّفىشده در آن كتاب ، « العجالة في شرح مقطّعات القرآن » ، مىباشد ، كه عنوان قرآنى و تفسيرى را دارد . « 4 » به نظر مىرسد ، اين همان تفسير فواتح السور بوده باشد ، كه در جلد 15 ، كد 1451 الذّريعة ، معرّفى شده است .
* گفتار صاحب ريحانة الأدب
صاحب ريحانة الأدب ، در جلد پنجم آن كتاب ، تحت عنوان محقّق بحرانى مىنويسد : « عالمى است عامل ، ربّانى ، فاضل كامل سبحانى ، فقيه محقّق ، مدقّق ، خطيب ، شاعر ماهر ، حافظ ، محدّث ، جليل ، از افاخم و ثقات علماى اماميّه در اوايل قرن دوازدهم هجرت ، كه در حفظ و دقّت و سرعت انتقال و حسن تقرير ، و جودت تحرير ، وحيد عصر خود و از نوادر دهر معدود ، و جامع علوم عقلى و نقلى بود . . . . »
آنگاه آثار و تأليفات او را ذكر مىكند ، كه نوعا پيرامون مسائل فقهى و كلامى است ، و در پايان
هامش
( 1 ) پيشگفتار كتاب مناهج الشّارعين ، ص 5 - 10 ، به اهتمام سيّد جمال الدّين ميردامادى ، نوهء مؤلّف تفسير .
( 2 ) كشف الحجب و الأستار ، ص 238 ، رديف معرّفى 1244 .
( 3 ) الكواكب المنتشره قرن دوازده ، تأليف حاج آقا بزرگ تهرانى ، ص 321 - 325 .
( 4 ) معجم مؤلّفي الشيعة ، على الفاضل القائينى النجفى ، از منشورات وزارت ارشاد اسلامى ، 1405 - التراث العربي ، ج 2 ، ص 76 و 77 .