وفات او در سال 1116 ه . ق ، رخ داد ، و در تخت فولاد ، در تكيهء خاتون آباديهاى اصفهان مدفون شد .
426 . تفسير مولى احمد بحرانى [ م 1118 ق ]
مؤلّف آن ، مولى احمد بن عبد اللّه بن احمد بن اسماعيل بحرينى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . او را رسالهاى در آيات ناسخ و منسوخ ، مىباشد ، هرچند شناخت كافى و كامل از آن نداريم . بحرانى منسوب به بحرين است ، كه در مقام نسبت ، « بحرانى » ، گفته مىشود . « 1 »
427 . تفسير كاشف مرحوم زاهدى [ م 1119 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مرحوم شيخ ابراهيم بن عبد اللّه بن عطاء اللّه زاهدى گيلانى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن 12 هجرى ، و عموى شيخ محمّد على ، معروف به حزين مىباشد . مرحوم مدرّس ، صاحب ريحانة الأدب ، در مورد او مىنويسد : « وى يكى از افاضل متبحّرين علماى اماميّه در اوايل قرن دوازده هجرى مىباشد ، كه جامع علوم دينيّه ، و مظهر معارف يقينيّه ، حاوى كمالات صوريّه و معنويّه ، و مؤيّد به تأييدات الهيّه بودند . از تأليفات او :
1 . توضيح كتاب اقليدس .
2 . حاشيه بر كتاب المختلف علّامه ، كه نامش رافع الخلاف يا رافعة الخلاف است .
3 . حاشيه بر تفسير كشّاف ، كه نامش كاشف يا كاشفة الغواشى است .
4 . القصائد الغرّاء فى مدح آل العباء مىباشد .
وى در سال 1119 ه . ق در لاهيجان از دنيا رفت . « 2 »
428 . تفسير سيد محمّد عاملى [ زنده در ، 1120 ه . ق ]
مؤلّف تفسير آيات الاحكام ، سيّد محمّد بن سيّد علىّ بن سيّد حيدر موسوى عاملى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . اين تفسير شريف با گستردگى معلومات ، و با وفور اطّلاعات مؤلّف بر مذاهب عامّه و خاصّه ، و تحقيق اقوال و تتبّع آراء ، روش بسيار شايسته و نيكويى را پيش گرفته است . او در زمينهء اغلب علوم و معارف ، به بحث و فحص پرداخته است . ازاينرو ، تفسير او شامل مباحث كافى و شافى ، در تمام رشتهها مىباشد ، به ويژه آنكه با علماى عامّه مباحث و گفتگوهاى سازندهاى را انجام داده است .
مؤلّف محترم ، اين كتاب را ، جهت سلطان حسين صفوى ، تأليف نموده است . « 3 »
* گفتار صاحب أعلام الشّيعة
صاحب أعلام الشّيعة ، شرح حال او را آورده است ، ولى حقيقت آن است ، آنچنان ، افراد معرّف او را با همديگر خلط نموده است ، كه نمىتوان مطلب جامع و درستى را به دست آورد . خلاصهاش اين است : « او از افرادى است ، كه در سفر حجّ 1089 ه . ق به عنوان يادگارى ، چند حديث نبوى را در دفتر محمّد باقر نيشابورى صاحب مشارق الأنوار ، ( متوفّى 1143 ه . ق ) ، نگاشته است ، ولى گمان مىرود او برادر سيّد محمّد باقر بوده است ، نه خودش . . . » از اين سرى ! « 4 »
به نظر مىرسد با توجّه به اهداء كتاب به سلطان حسين ، كه ايّام سلطنت او بين 1105 ه . ق ، - 1135 ه . ق ، بوده است ، او از افرادى بوده باشد كه در آن
هامش
( 1 ) الكواكب المنتشره ، ص 50 ، چاپ دانشگاه ، 1414 ه . ق .
( 2 ) ريحانة الأدب ج 2 ، ص 356 .
( 3 ) كشف الحجب و الأستار عن أسماء الكتب و الأسفار ، تأليف سيّد اعجاز حسين نيشابورى ، ص 126 ، كد معرّفى 1286 .
( 4 ) أعلام الشّيعة ص 529 ، چاپ مرواريد .