رخ داده است و در آغاز تفسير ، 12 فايدهء مهم در مورد مسائل كلّى تفسير و علوم مقدّماتى آن قرار گرفته است .
آغاز آن : « نحمدك يا من تجلّى لعباده فى كتابه . . . » مىباشد .
مرحوم فيض ، داراى 5 تفسير رايج مىباشد :
1 . الصّافى .
2 . الأصفى .
3 . المصفّى .
4 . تنوير المذاهب .
5 . تعليقهء او بر زبدة البيان مقدّس اردبيلى .
اين تفاسير سهگانهء اخير ، تلخيص و فشردهنگارى شدهاند ، تا همگان بتوانند از معارف عاليهء قرآنى ، بهرهمند شوند . تفسير صافى ، از سال 1296 ه . ق تاكنون بارها و بارها در ايران و عراق ، به شكلهاى مختلف چاپ و انتشار يافته است . « 1 »
اينك توضيح مختصر هركدام از تفاسير فوق :
1 . الصّافي : تفسير مبسوط و مفصّلى است ، كه داراى هفتاد هزار سطر ، و اخيرا در 5 مجلّد قطور ، به چاپ رسيده است .
2 . الأصفى : برگزيده و منتخب تفسير صافى ، و در 21 هزار سطر ، حدود يك سوّم تفسير الصّافى .
3 . المصفّى : تلخيص و برگزيدهاى از تفسير الأصفى ، جهت فهم عموم مردم .
4 . تنوير المذاهب : تعليقهاى بر تفسير المواهب العليّهء كاشفى سبزوارى ( متوفّى 910 ه . ق ) ، مىباشد . اين تفسير بسيار خلاصه و در حدود 3 هزار ، سطر مىباشد ، و مطالبى است ، كه بر تفسير مرحوم كاشفى سبزوارى ، تفسير متداول بين مردم افزودهاند . « 2 »
5 . تعليقه بر زبدة البيان اردبيلى : اين اثر تعليقهاى است ، بر كتاب زبدة البيان محقّق اردبيلى ، ( متوفّى 993 ه . ق ) ، كه صاحب الذّريعة ، به اين كتاب تصريح نموده است ، و مىفرمايد نسخههايى از آن ، در كتابخانههاى زير موجود است :
1 . كتابخانهء مدرسهء عالى شهيد مطهّرى ( سپهسالار ) ، تحت شمارهء 146 ، كه در فهرست آن ج 1 ، ص 84 معرّفى شده است .
2 . نسخهاى ديگر ، در همان كتابخانه ، تحت رقم 144 ، كه در فهرست آن ، ج 1 ، ص 84 معرّفى شده است .
3 . كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى ، شمارهء 3743 ، كه در فهرست آن ، ج 10 ، بخش چهارم ، ص 1726 ، آمده است .
4 . كتابخانهء مسجد جامع گوهرشاد مشهد ، تحت شمارهء 232 ، كه در فهرست آن ، ج 1 ، ص 201 ، آمده است . « 3 »
علاوه بر تفاسير فوق ، تفسير ديگرى هم به نام تفسير الأمانة ، پيرامون آيهء شريفهء
لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ
( سورهء المؤمنون آيه 8 ) ( مطابق نوشتهء صاحب ريحانة ، ج 4 ، ص 376 ) و الهادي و ضياء النّادي ، كه نسخهاى از آن را احمد بن محمّد سارى ه . ق ، به خطّ خويش استنساخ نموده است ( الذّريعة ، ج 25 ، ص 154 ) و در تاريخ 1105 از آن فارغ شده ، و آقاى شبّر وقف بودن آن را نگاشتهاند ، ( الذّريعة ، ج 25 ، ص 155 - الكواكب المنتشره ، ص 39 و 40 ) ، از آن مرحوم ، به يادگار مانده است ، كه محض اطّلاع آورده شد .
* معرّفى اجمالى مؤلّف
مرحوم ملّا محمّد محسن فيض كاشانى ، يكى از
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 15 ، ص 5 ، كد معرّفى 19 .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 471 ، كد معرّفى 2091 .
( 3 ) مجلّهء تراثنا ، شمارهء 18 ، ص 111 ، الذّريعة ، ج 12 ، ص 21 .