تخطي إلى المحتوى الرئيسي

طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — صفحة 599

مساهمون:

ص٥٩٩
استوانه‌هاى بلند علمى ، فقهى و حديثى قرن يازدهم هجرى مىباشد ، كه در بين علماى اسلام از منزلت و رتبت بلندى برخوردار است . او بر مشرب فكرى حجّة الإسلام ، غزالى طوسى ، گام مىسپرد ، و طرح برخى از آثار او نيز بر منوال ، طرح آن متفكّر اسلامى است . او كتاب « المحجّة البيضاء » ، را جايگزين « احياء علوم الدّين » ، غزالى در اماميّه نمود . او در عرفان و مراتب معنوى نيز ، داراى مقام بلندى است ، كه از اشعار و سروده‌هايش مشهود است . او مشهورتر از آن است ، كه نياز به معرّفى باشد . محض تيمّن و تبرّك ، گفتار چند نفر از ارباب تذكره‌ها را در حقّ او مىآوريم :

1 . گفتار صاحب روضات :

مرحوم خوانسارى ، در روضات الجنّات ، 26 صفحهء كامل ، از كتاب خود را به شرح حال و معرّفى اين شخصيّت علمى ، تفسيرى و حديثى ، اختصاص داده است ، و نكتهء بازنشكفته‌اى در حقّ او باقى نگذاشته است . در سرآغاز مقال مىنويسد : « امر او در فضل و فهم ، و آگاهى او ، بر فروع و اصول و احاطهء او ، به معقول و منقول ، و در كثرت تصنيف و تأليف ، و زيبائى تعبير و ترتيب ، مشهورتر از آن است كه به احدى پوشيده مانده باشد . او از خاندان علم و معرفت مىباشد . پدر ، برادر و فرزند نيز ، از شجرهء طيّبهء علم و معنويّت مىباشند . زندگى او ، شباهت بيشترى به زندگى ابو حامد غزّالى ، دارد ، و مشرب او همانند مشرب فكرى اوست ، و تعدادى از كتابهاى خود را از تأليفات او اقتباس ، يا به روش او ، گام سپرده است . از كارهاى زيباى مرحوم فيض ، اين است كه خود فهرستى بر تأليفات خويش ، تنظيم نموده است ، و آنها را يكى يكى ، معرّفى كرده است . از آن ميان ، در مورد تفسير الصّافى مىنويسد ، كه اين تفسير ، در حدود 70 هزار سطر ، مىباشد ، و از تأليف آن در سال 1075 ه . ق فارغ شده است . و تفسير الأصفى ، برگزيده‌اى از تفسير الصّافي است ، و تعداد سطور آن در حدود 21 هزار سطر ، مىباشد . تأليفات او بيش از 70 عنوان است ، كه نوعا قطور و بزرگ مىباشند ، مانند : الوافى ، المحجّة البيضاء ، سفينة النّجاة ، النّوادر ، علم اليقين ، اصول المعارف ، الحقائق في اسرار الدّين ، فىالمثل : 1 . قرّة العيون ، 3500 سطر ، تأليف 1088 ه . ق . 2 . الكلمات المكنونة في علوم أهل المعرفة ، 4400 سطر ، تأليف 1057 ه . ق . 3 . جلاء العيون في انواع اذكار ، در 200 سطر ه . ق . 4 . بشارة الشّيعة ، 2000 سطر ، تأليف 1081 ه . ق . 5 . الأربعين در مناقب امير المؤمنين ، 3300 سطر و . . . سيّد نعمت اللّه جزايرى ، شاگرد برجستهء او گويد : « او بيش از 200 كتاب و رساله دارد . نخست در قم بود . هنگامى كه از ورود سيّد ماجد بحرانى به شيراز باخبر شد ، عزم سفر نمود . والد او متردّد بود تا متوسّل به استخاره شدند . آيهء شريفه :
فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ
؟ ( سورهء التوبه آيهء 122 ) آمد ، همين آيه ، مشوّق او بر سفر گرديد . سپس به اشعار منسوب به على ( ع ) ، تفأّل جست ، كه گويد :
تغرّب عن الأوطان في طلب العلى * و سافر ففى الأسفار خمس فوائد تفرّج همّ و اكتساب معيشة * و علم و آداب و صحبة « ماجد »
( از وطنها دورى گزين ، در جستجوى بزرگواريها ، و مسافرت را پيشه گير ، چون در سفرها پنج فايده