است ، و اكنون مجال بحث و گفتگوى آنان نيست .
به مناسبت موضوع و برنامهء كار خويش ، تعدادى از علما و دانشمندان و مفسّران قرآن را كه از آن منطقه برخاستهاند ، و آثار ارزشمندى را به ساحت مقدّس قرآن مجيد ، تقديم داشتهاند ، و هماكنون نيز مورد استفاده و بهرهبردارى مىباشد ، مورد مطالعه قرار مىدهيم .
1 . ملّا عبد الرّزاق لاهيجى ، ( متوفّى 1072 ه . ق ) .
2 . فرزند او ميرزا ابراهيم لاهيجى ، صاحب « القواعد الحكميّة و الكلاميّة » .
3 . فرزند ديگر او ميرزا حسن لاهيجى ، صاحب « آئينهء حكمت » و « جمال الصّالحين » ، ( متوفّى 1021 ه . ق ) .
4 . آية اللّه ملّا محمّد جعفر بن محمّد صادق ، صاحب « حاشيهء خفرى بر شرح تجريد قوشجى » و « حاشيهء مشاعر ملّا صدرا » ، ( فراغت از تأليف 1255 ه . ق ) . « 1 »
مفسّر ما ، يكى از معاريف لاهيجان و همعصر با حكيم لاهيجى ، ( صاحب شوارق ) بوده است ، و تفسير او هماكنون در اختيار مىباشد . اين تفسير شريف كه اثر باقيمانده از قرن يازدهم هجرى است ، يكى از گنجينههاى نفيس آن عصر شمرده مىشود .
در مورد مؤلّف آن ، ارباب تراجم و تذكرهها ، مراتب فضل و علم و كمالات تقوى و معنوى او را تأييد نموده و ستودهاند .
اين تفسير در هندوستان به اتمام رسيده است ، و صاحب تفسير لوامع التّنزيل و سواطع التّأويل ، يعنى مرحوم سيّد ابو القاسم رضوى قمى ، در تأليف تفسير خود ، از آن تفسير ، بهره جسته است . شادروان مير جلال الدّين حسينى ، معروف به محدّث ارموى ، كه اين تفسير ، با همّت و تلاش و تصحيح و مقدّمهء وى به طبع رسيده است ، در مقدّمهء ارزندهاى كه بر اين تفسير دارد ، اوصاف و خصايص آن را اين گونه مىنگارد :
1 . مفسّر تفسير ، هر آيه را به عنوان اجمال ، نه به طور تحت اللّفظى ، بلكه برحسب ترجمهء مطلوب معنى كرده است ، و عبارات ساده و روان و خالى از تعقيد آن براى همگان قابل درك است .
2 . در نقل روايات كوشيده است ، به آن دسته از روايات اكتفا ورزد ، كه از طريق ائمّهء شيعه ( ع ) ، به ما رسيده است .
3 . در هرجا كه ظاهرا تعارض و تنافى ميان دو روايت بوده است ، عدم تنافى را روشن ساخته است .
4 . در مواردى كه بين خاصّه و عامّه اختلاف نظرى بوده است ، در اثبات عقايد خاصّه به نحو منصفانه ، كوشيده است .
5 . اختلافنظر مفسّران را ، در مورد آن آيه مطرح نموده است .
6 . با تبحّرى كه در علم رجال داشته است ، و دو كتاب رجالى به نامهاى « محبوب القلوب » و « خير الرّجال » را در اين رشته به تحرير درآورده است ، نكات لازم را در مورد رجال و اعلام ، بيان و معرّفى مىنمايد .
شريف لاهيجى ، تفسير خود را در تاريخ 24 ربيع الأوّل 1086 ه . ق ، به پايان برده است و هماكنون در 4 مجلّد قطور ، مجموعا حدود 4000 صفحه در سال 1340 ه . ش در شمار نشريّات ادارهء كلّ اوقاف ، به وسيلهء مؤسّسه مطبوعاتى علمى به چاپ رسيده است . « 2 »
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ج 5 ، ص 122 .
( 2 ) هزار سال تفسير فارسى ، ص 751 و 752 ، تأليف آقايان دكتر سيّد حسن سادات و منوچهر دانشپژوه .