372 . جواهر الأسرار شيرازى [ زنده در 1091 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم جليل القدر ، سيّد محمّد علىّ بن محمّد شفيع بن حيدر علىّ بن امير سيّد محمّد سبزوارى شيرازى ( زنده در 1091 ه . ق ) ، يكى از اعيان تفسيرى قرن يازدهم هجرى مىباشد .
جواهر الأسرار ، شرح مزجى است ، بر تفسير انوار التّنزيل قاضى بيضاوى ، و در آن تفسير ، گاهى به كتاب « التّحفة السليمانيّة » ، ( الذّريعة ، ج 3 ، كد معرّفى 1602 ) ، كه به نام شاه سليمان صفوى ، تأليف نموده است ، حوالت مىدهد .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در الذّريعة مىنويسد : « مؤلّف از طرف استادش ، شيخ محمّد علىّ بن محمّد مازندرانى ، در سال 1089 ه . ق ، به كسب اجازه ، موفّق شده است ، و مجاز با خطّ خويش ، اين اجازه را در آخر جزء اوّل كتاب من لا يحضره الفقيه ، آورده است ، و بقيّهء اجزاى آن را در دار العلم شيراز ، تا سال 1091 ه . ق نگاشتهاند . اين تاريخ نشان مىدهد ، كه وى تا آن سال ، حيات داشته است . » « 1 »
و در ، ج 5 ، تحت كد 1259 ، در مقام معرّفى اين تفسير ، مىنويسد : « اين كتاب در شرح انوار التّنزيل ، معروف به تفسير بيضاوى ، تأليف سيّد محمّد على سبزوارى امامى علوى شيرازى ، صاحب التّحفة السّليمانيّة ، ( الذّريعة ، ج 3 ، ص 441 ) ، مىباشد ، و آن شرح مزجى انوار التّنزيل قاضى بيضاوى است .
آغاز آن : « امّا بعد ، حمد اللّه الّذي جعل قلب نبيّه الّذي كان نبيّا و آدم بين الماء و الطّين . . . »
و در پيشگفتار آن ، آورده است ، كه اين تفسير را بنا به خواهش جمعى از طلّابى كه به حضور او تردّد داشتند ، نوشته است . ابتدا به صورت حواشى متفرّقه بود ، سپس گردآورى شده است . شرح تفسير او تا پايان سورهء بقره ، بيش از 50 هزار سطر مىباشد ، و در پايان آن به اثبات نبوّت خاصّه و امامت پرداخته است .
اين تفسير ، كتاب بسيار ارزشمند و مشحون از تحقيقات دقيقه ، در اكثر فنون و علوم ، اعمّ از معقول ، رياضى ، كلام و منقول ، مىباشد . من نسخهاى از آن را پيش نوهء آية اللّه طباطبائى يزدى ، رؤيت نمودم . از برخى قرائن معلوم مىگردد كه اين نسخهء اصلى ، به قلم خود مؤلّف ، مىباشد . » « 2 »
در طبقات اعلام الشّيعة نيز ، در مقام معرّفى پدر او ، مطالبى آورده است ، كه اهل تحقيق ، مىتوانند به آن مراجعه كنند . « 3 »
373 . تأويل الآيات نائينى [ زنده در 1091 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد امير روح الأمين بن شمس الدّين محمد بن الأمير سيّد رضا حسينى اصفهانى ، يكى از اعلام قرن يازدهم هجرى مىباشد . نسخهاى از اين تفسير ، به خطّ شاگرد مؤلّف ، به نام مولى نجف علىّ بن عبد اللطيف موجود است ، كه در ايّام حيات مؤلّف ، استنساخ شده است ، و فراغت از كتابت آن در سال 1091 ه . ق رخ داده است . مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، مىنويسد : « اين نسخه پيش آية اللّه سيّد شهاب الدّين تبريزى ، نزيل قم مىباشد .
مؤلّف ، جدّ سيّد ناصر الدّين احمد بن سيّد محمّد بن سيّد روح الأمين حسينى مختارى است . توصيف او از ميرزا ابراهيم قاضى اصفهانى در اجازهنامهء هزارجريبى به آية اللّه بحر العلوم ، يافت مىشود . » « 4 »
صاحب رياض ، گفته است : « امير روح الأمين نائينى ، فرد صالح واعظ بود . او يكى از پيشوايان جماعت ، در مسجد جامع عبّاسى ، در اصفهان بود ،
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 3 ، ص 441 ، كد معرّفى 1602 .
( 2 ) الذّريعة ج 5 ، ص 261 و 262 ، كد معرّفى 1259 .
( 3 ) طبقات اعلام الشّيعة ج 5 ، ص 263 .
( 4 ) الذّريعة ج 2 ، ص 302 و 303 ، كد معرّفى 1125 .