اخبار و احاديث مأثوره از اهل بيت عصمت و طهارت ( ع ) گردآورى و تأليف شده است ، و در تفسير آيات ، بدون مراجعه به روايات ، گامى برداشته نشده است ، و مؤلّف محترم آن ، در آغاز تفسير اينچنين مىنويسد :
« حمدى چون كلمات ربّانى ، بىغايت ، شايستهء لطيفى ، است كه از محض لطف ابدى به واسطهء وجود باجود احمدى ( ص ) ، بندگان را از باديهء ضلالت به سرحدّ هدايت ايمان رسانيد .
و شكرى مانند معانى قرآن ، بىنهايت ، سزاوار كريمى است ، كه از كمال كرامت ازلى و عين عنايت لميزلى به وسيلهء نور فرقانى ، انسان را از ظلمتكدهء جهالت ، به ضياء فضاى معرفت راه نموده و او را اشرف مخلوقات گردانيد . و درود نامعدود ، در خور فصيحى است ، كه از روى فصاحت ، تبيان قرآن و بيان معانى فرقان نمود ، و صلوات نامحدود ، لايق بليغى است ، كه از وجه بلاغت ، كشف مجملات و تفسير متشابهات آن فرمود ، و تسليمات غير متناهى و تحيّات بلامتناهى ، بر آل اطهار و عترت ابرار او باد ، كه هريك از ايشان ، به نصر الهى كشّاف اصول دين و فروع شرع مبين بودند ، و به تأييد سبحانى ، جامع آيات ظاهره و آيات محكمهء سيّد المرسلين صلوات اللّه عليه و عليهم اجمعيناند . . . به تأييد ربّانى ، به خاطر فاتر احقر عباد اللّه ، بهاء الدّين محمّد بن شيخ على الشّريف اللاهيجى ، رسيد كه چون برخى از اهل ايمان به جهت شواغل و موانع روزگار ، از تحصيل علوم محروم ماندهاند ، عنان توجّه را معطوف سازد و اقتصار بر ترجمهء قرآنى ، كه معتمد باشد ، در مذهب اماميّه ، سمت تحرير يافت كه مؤمنان از آن بهرهور و منتفع گردند . و اللّه الموفّق و المعين . . . . »
او سپس شروع به تفسير سورهء حمد نموده است ، كه تا پايان قرآن مجيد ادامه دارد .
در اينجا جا دارد ، از معرّفى اجمالى ، كه مصحّح محترم ، در حقّ مفسّر و تفسير آن انجام دادهاند ، ذكرى به ميان آيد . مرحوم سيّد جلال الدّين ارموى ، در معرّفى مفسّر بزرگوار ، با تحقيق و تتبّعى كه مخصوص اوست ، چنين مىنويسد :
« مفسّر و مؤلّف اين كتاب ، عالم جليل ، محقّق نقّاد ، عارف به قرآن و حديث ، قطب الدّين ، محمّد بن شيخ على شريف لاهيجى ( ره ) ، است ، كه كسب كمالات از محضر سيّد سند عماد ، محقّق داماد ( ره ) ، كرده است ، و معاصر با محمّدين ثلاثهء اواخر ( محمد محسن فيض كاشانى - محمد باقر مجلسى - شيخ محمّد حرّ عاملى ( قدس سرهم ) ) ، مىباشد . با آنكه كليّهء علماى رجال و تراجم كه بر حال يا كتب او واقف شدهاند ، به مراتب فضل و تقوى و شخصيّت علمى وى اعتراف نموده و تجليل كردهاند ، با وجود اين به شرح حال جامع و مفصّل از وى دست نيافتهايم . . . » . « 1 »
370 . تا 371 . تفاسير فيض كاشانى [ م 1091 ق ]
مؤلّف بزرگوار آنها ، محقّق عاليقدر ، محدّث و مفسّر عظيم الشّأن ، ملّا محمّد محسن فيض كاشانى ( متوفّى 1091 ه . ق ) ، يكى از اعلام و اعيان تفسيرى در قرن يازدهم هجرى ، نويسندهء « الوافى » ، يكى از بزرگترين جوامع حديثى شيعه مىباشد .
« تفسير صافى » ، يكى از بزرگترين و معروفترين تفاسير رايج در مجامع شيعه مىباشد ، و به علّت سهل التّناول بودن ، در اعصار مختلف مورد توجّه و عنايت قرار گرفته است . اين تفسير ، كه بنا به شمارش خود مؤلّف ، بيش از هفتاد هزار سطر مىباشد ، فراغت از تأليف آن ، در سال 1075 ه . ق ،
هامش
( 1 ) پيشگفتار تفسير ، چاپ جديد ، ص 6 - 12 .