شيخ عبد علىّ بن حسين جزائرى ، صاحب كتاب « المقلة العبراء في تظلّم الزّهراء » ، مىباشد .
* گفتار بزرگان
بزرگان ، او را با اوصاف اديب و شاعر و نويسندهء توانا ، ستودهاند . مرحوم سيّد على خان مدنى ، در السّلافة ، مدح و ثناى جميلى در حقّ او گفته است ، و مىگويد : « او اشعارى به زبان فارسى ، تركى و عربى دارد ، و صاحب سه زبان مىباشد ، و بخشى از ديوان عربى خود را برگزيده است ، و به نام « تجلّى الأفاضل » ناميده است ، و از تأليفات او : المعوّل في شواهد المطوّل ، قطر الغمام ، ( يا كلام الملوك ملوك الكلام ) ، مىباشد . » « 1 »
صاحب أمل الآمل ، در ، ج 2 ، ص 154 مىنويسد : « او كتابى در نحو و كتابى در عروض و حاشيهاى بر تفسير بيضاوى ، و رسالهاى در رمل و كتابى در موسيقى دارد . او پيش شيخ بهائى و ديگران تلمّذ نموده است . » « 2 » و در كتاب نجوم السّماء آمده است : « او بر عبد اللّطيف بن علىّ بن ابى جامع عاملى قرائت نموده است . » « 3 » صاحب الأعلام ، مىنويسد : « نام كتاب او در عروض ، « المشعشعة » ، مىباشد ، و آن كتاب ، هماكنون موجود است . » « 4 » و در رياض ، آمده است : « او پيش جمعى از اساتيد ، درس خوانده است ، كه يكى از آنان ، علىّ بن عبد اللّه شوشترى ، مىباشد . » « 5 »
* ديگر آثار او
در كتابخانههاى لندن ، كتابى به نام « الغيث الجامع في ادباء الإقليم الرّابع » موجود است ، كه شش جلد از تأليفات او را در 950 ، صفحه در كتابخانهء سيّد محمّد على روضاتى ، در اصفهان نام مىبرد ، كه همهء آنها به خطّ برادرزادهء او ، ناصر بن سعيد بن ناصر بن رحمة حويزى ، مىباشد ، كه اسامى آن رسالهها ، به ترتيب زير مىباشد :
1 . منهاج الصّواب في علم الإعراب .
2 . المشعشعة في علم العروض .
3 . المعوّل في شرح المطوّل .
4 . مواهب الفيّاض فى الجواهر و الأعراض .
5 . معارج التّحقيق فى المعارف على مشرب التصوّف .
6 . الكلمات التامّة فى الأمور العامّة .
* تواضع فوقالعاده
او در تمام تأليفاتش ، خود را به عنوان « غبار كفشهاى اهل فقر ، عبد علىّ بن ناصر ، مشهور به ابن رحمة حويزى » ، تعبير مىآورد .
كاتب رسالهها ، در پايان كتاب المعوّل ، مىنويسد : « او برادر نويسندهء كتاب ، كه خداوند مدّت عمر او را بيشتر نمايد ، امضاء مىكند » . و تاريخ كتابت آن ، در سال 1063 ه . ق ، بوده است ، و نشان مىدهد كه مؤلّف در اين تاريخ در قيد حيات بوده است . مصنّف از كتاب مناهج الصّواب ، در سال 1059 ه 2 . ق ، و از كتاب المعوّل در سال 1062 ه . ق فراغت يافته است آنچه در فهرست كتابخانهء لندن ، راجع به تاريخ وفات وى آمده است ، كه در سال 1053 ه . ق مىباشد ، يقينا غلط و اشتباه است ، چون او در آغاز كتاب مناهج الصّواب ، برخى از تأليفات سابق بر آن كتاب را مىآورد ، كه يكى از آنها ، عقد الجوهر ، در منطق ، و مدارج النّمل در رمل ،
هامش
( 1 ) سلافة العصر ص 548 .
( 2 ) أمل الآمل ج 2 ، ص 155 ، كد معرّفى 451 ، أعيان الشّيعة ، ج 38 ، ص 58 .
( 3 ) نجوم السّماء ص 58 .
( 4 ) الأعلام چاپ مرواريد ، ص 328 و 329 .
( 5 ) رياض العلماى افندى ، ص 149 و 152 .