اشعار و سرودههاى او مىباشد . و ديگر ، تقريظ او بر تفسير نور الثّقلين ، تأليف عبد على حويزى عروسى ، كه در آخر جلد چهارم آن ، در 15 ربيع الأول 1073 ، نگاشتهاند ، و امضاى او ، عبد الرشيد بن نور الدّين تسترى مىباشد .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در الأعلام ، مىنويسد : « من اين نسخه را پيش شيخ حسين قديحى ديدهام ، و تقريظ بسيار مفصّل است ، و تصوير آن به مجلّد اوّل ، كه در سال 1384 ه . ق ، چاپ شده است ، ضميمه گرديده است . من اين نسخه را در كتابخانهام دارم . در اين نسخه به زنده بودن مؤلّف در آن تاريخ ، ( 15 ربيع الاول 1073 ه . ق ) ، تصريح شده است . و از مؤلّف با اين لفظ تعبير مىآورد : « و بعد فإنّ الأخ الشفيق و الصديق الشقيق ، الموفّق لتتبّع روايات الأئمّة المعصومين ( ع ) . . . الشيخ العالم العامل التّقى اللّوذعي الألمعيّ الأروعيّ الأورعى ، الشيخ عبد العلى الحويزاوى العروسي أدام اللّه تأييده . » « 1 »
345 . ترجمة الأسرار اورامى [ زنده در 1074 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ميرزا عبّاس بن بهرام ميرزا اورامى ، متخلّص به « توفيقى » ، ( تاريخ كتابت 1074 ه . ق ) ، يكى از اعلام تفسيرى قرن يازدهم هجرى مىباشد .
مؤلّف آن ، يكى از شاگردان سعد الملّة و الدّين ، مولانا سعدى مىباشد ، و اين تفسير را به امر استاد و اشارهء او به فارسى نگاشته است ، و به نام « ترجمة الأسرار في إشارة الأبرار » ، ناميده است كه پيرامون توضيح معانى سورهء شريفهء فاتحة الكتاب مىباشد .
كتابت نسخه در سال 1074 ه . ق ، صورت پذيرفته است . ظاهر امر اين است ، كه « اورام » ، منسوب به اورامان كردستان بوده باشد . « 2 »
مرحوم تهرانى ، در معرّفى بيشتر او ، در جلد چهارم الذّريعة ، مىنويسد : « ترجمة الأسرار في إشارة الأبرار ، تفسير سورهء فاتحة الكتاب ، تأليف ميرزا عبّاس بن بهرام ميرزا اورامى ، اديب و شاعر ، ملقّب به توفيقى ، مىباشد ، كه آن را به امر استادش سعد الملّة و الدّين ، مولانا سعدى نوشته است .
آغاز آن : « منّت خداى را عزّ و جلّ كه طاعتش موجب قربت است . . . » من اين تفسير را در بين كتابهاى مرحوم محدّث قمى ، ( متوفّى 1359 ه . ق ) ، ديدم ، كه تاريخ كتابت آن 14 ربيع الأوّل 1074 ه . ق بوده است . » « 3 »
از نام كتاب استفاده مىشود ، كه يك نوع تفسير عرفانى و ادبى بوده باشد . ولى در اينجا نكتهاى مبهم مىماند ، و آن اين است ، كه مقصود از سعدى كيست ؟ اگر آن سعدى معروف و نامدار بوده باشد ، كه تاريخ وفات او در اواخر قرن هفتم است ، و معلوم نيست كه شيعه بوده باشد . و اگر منظور سعدى ديگرى است ، مناسب اين القاب و عناوين نبايد باشد . در هر صورت نيازمند تحقيق بيشترى مىباشد .
346 . حاشيهء حويزى بر بيضاوى [ م 1075 ه . ق ]
مؤلّف آن ، شيخ عبد علىّ بن ناصر بن رحمة حويزى ساكن بصره ، يكى از علماى تفسيرى قرن يازدهم و همنام و همشهرى با مفسّر قبلى است . او از شاگردان و متلمّذين مرحوم شيخ بهايى است ، كه شرح حال او در أمل الآمل ، رياض العلماء ، سلافة العصر ، نجوم السّماء ، الذّريعة ، و برخى ديگر از كتابهاى مربوط به تذكرهها ، آمده است ، و او غير از صاحب تفسير نور الثّقلين ، عبد علىّ بن جمعه عروسى ، و
هامش
( 1 ) طبقات اعلام الشيعة ج 5 ، ص 320 و 321 .
( 2 ) طبقات أعلام الشّيعة ص 310 ، چاپ مرواريد .
( 3 ) الذّريعة ج 3 ، كد معرفى 329 ، ص 78 .