سال 1038 ه . ق ، تأليف شده است . » « 1 »
273 . تفسير قارى [ زنده در ، 976 ق ]
مؤلّف و شارح آن ، شيخ عبد الجليل بن احمد حسينى قارى يكى از اعلام و دانشمندان اواخر قرن دهم هجرى مىباشد . او كتاب « النّاسخ و المنسوخ » تأليف شهاب الدّين احمد ، معروف به ابن متوّج بحرانى ، ( متوفّى 820 كه تحت شمارهء 224 گذشت ) ، يكى از كتابهاى تفسيرى مورد عنايت و توجّه بوده است . مؤلّف آن همدوره و همدرس با شهيد اوّل ، ( مستشهد 786 ه . ق ) ، و استاد احمد بن فهد حلّى ( متوفّى 841 ه . ق ) ، صاحب تأليفات مشهوره ، و استاد فخر الدّين سبيعى ، صاحب كتاب سديد الأفهام في شرح قواعد الأحكام بوده است . او خود ، مؤلّف شرح قصيدهء جزريّه در تجويد مىباشد كه در آخر كتاب آن را الفوائد ناميده است ، و از تأليف آن در اوايل سال 972 فراغت يافته است . « 2 »
شرح كتاب ناسخ و منسوخ ، كتاب ارزشمند و ناياب در كتابخانهء استاد سيّد محمّد مشكات بوده است ، كه زير نظر آن مرحوم توسّط آقاى دكتر محمّد جعفر اسلامى به عنوان دانشنامه تصحيح و تكميل و آمادهء چاپ و انتشار شده است . او در تصحيح اين كتاب از تفسير مجمع البيان طبرسى ، كشّاف زمخشرى ، احكام القرآن فاضل مقداد ، تفسير تبيان شيخ طوسى ، مجمع البحرين طريحى ، صحاح اللّغة جوهرى ، ناسخ و منسوخ هبة اللّه سلام و ابن حزم ، و ديگر كتب مربوطه ، بهره جسته است .
* سرآغاز كتاب
« ستايش مىكنم خداى را كه ما را توفيق داد كه در دينى كه ناسخ ملل و اديان است ، بوده باشيم . او طريقهء بندگى كردن و راههاى معرفت را به ما آموخت و ما را وعده داد كه در برابر نيكى پاداش بخشد و از عقاب روزى كه ترازوى سنجش اعمال گذاشته مىشود ، تهديد به شكنجه كرد .
درود مىفرستم بر بزرگوارترين فردى كه اللّه ، او را در ميان بزرگان قوم ، به بزرگى امتياز داد و دعوت او را به ابديّت مؤكّد ساخت و با شريعت جاودانهء او شرايع پيشينيان را نسخ كرد و طريقهء او تا رستاخيز باقى و پايدار است و درود بر محمّد و بر خاندان و ياران او باد كه رازهاى پنهانى ربّانى را دريافتهاند و به بهترين پايههاى بلند رسيدهاند ، و پايهء اسلام را به محكم كردن احكام استوار ساختهاند . درود خدا باد تا آنگاه كه شبان و روزان در پى هم آيند . » « 3 »
* پايان كتاب
او در پايان كتاب ، در مورد تاريخ تحرير اين شرح چنين مىسرايد :
اين نامه هست بِه ز گنجينهء زر * هم گنج هنر باشد و هم بحر دُرر
تاريخ كمال اين مَهِ اوج كمال * باشد « دُرر فوائد و بحر هنر »
كلمهء درر و بحر هنر ، مطابق حساب ابجدى ، مطابق با سال 976 است . « 4 »
* چاپ كتاب
كتاب ، با تصحيح و تحقيق لازم در سال 1344 ه . ش ، به طبع رسيده است ، و چاپ دوّم آن در سال 1360 ه . ش ، توسّط بنياد علوم اسلامى طبع و انتشار يافته است .
274 . تفسير مير ابو الفتح حسينى [ م 976 ق ]
مؤلّف آن ، علّامهء محقّق ، فقيه متكلّم ، محدّث و
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 1 ، ص 43 ، تحت شمارهء 218 - اعيان الشّيعة ، ج 9 ، ص 159 .
( 2 ) الذّريعة ج 5 ، ص 118 .
( 3 ) شرح كتاب النّاسخ و المنسوخ ابن متوّج ، ص 23 .
( 4 ) شرح كتاب النّاسخ و المنسوخ ابن متوّج ، ص 321 ، چاپ بنياد علوم اسلامى ، 1360 ه . ش .