حلّى ( ره ) ، بوده است . « 1 »
207 . تفاسير علّامهء حلّى [ م 726 ق ]
جمال الدّين ابو منصور حسن بن سديد الدّين يوسف بن زين الدّين علىّ بن محمّد بن مطهّر ، مشهور به علّامهء حلّى ( متوفّى 726 ه . ق ) ، يكى از اعلام شامخ قرن هشتم هجرى مىباشد كه مكتب فقه اماميّه به وجود او مفتخر است .
وى در علم و دانش و فقه و فقاهت در ميان علماى شيعه جايگاه ويژهاى دارد . لقب علّامه و آية اللّه على الإطلاق مخصوص اوست ، و با اين دو لقب در ميان علما و دانشمندان شيعه شهرت پيدا كرده است . در كتابهاى فقهى و تراجم ، در هر مورد كه واژه علّامه يا آية اللّه ، بدون اسم اطلاق گردد ، مقصود از آن همين بزرگوار مىباشد .
او علاوه بر كتابهاى فقهى متعدّد ، ( كه ما در كتاب فقهاى نامدار شيعه به تفصيل آوردهايم ) ، سه كتاب تفسيرى دارد :
1 . التّيسير الوجيز ، في تفسير الكتاب العزيز .
آنگونه كه خود وى در فهرست تأليفاتش در كتاب خلاصة الأقوال في علم الرّجال آورده است .
2 . نهج الأيمان في تفسير القرآن . او در اين كتاب ملخّص سه تفسير تبيان ، مجمع البيان و كشّاف را آورده است .
3 . تلخيص الكشّاف ، كه اختصاصا در ارتباط با تفسير كشّاف زمخشرى است . « 2 » مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى مىنويسد : « اين كتاب را پيش برخى از مطّلعين از علماى عامّه در بغداد مشاهده كرده است » . « 3 » ولى احتمال داده مىشود ، اين تفسير بخشى از تفسير دوّم بوده باشد .
* برخى از تأليفات او
همانطوركه گذشت ، او داراى تأليفات متعدّدى است ، و تأليفات او بيش از 100 جلد مىباشد ، ولى از آثار تأليفى او كه صبغهء قرآنى دارد ، كتاب « ايضاح مخالفة السنّة لنصّ الكتاب و السنّة » مىباشد . اين كتاب در تفسير آيات و بيان مداليل آنهاست و در كتابخانهء آستان قدس رضوى نگهدارى مىشود . « 4 » مرحوم شيخ حرّ عاملى در اين مورد مىفرمايد : « ما اين تفسير را در خزانهء كتابخانهء آستان قدس رضوى ديدهايم . » « 5 »
208 . تفسير مرقانى [ م 727 ه . ق ]
مؤلّف آن بهاء الدّين يوسف بن حسن بن ابى القاسم ديلمى مرقانى مدفون به گيل مىباشد كه به نقل مطلع البدور ، جدّ ابو الفضل شهردوير بن يوسف ، مؤلّف تفسير ابى الفضل است . « 6 »
* معرّفى صاحب مؤلّفات
آقاى حسينى اشكورى ، او را در عداد مفسّرين زيدى مىآورد . يكبار در جلد اوّل در باب « تاء » تفسير او را به عنوان تفسير بهاء الدّين يوسف بن حسن ديلمى ، تحت شمارهء 897 مىآورد و بار ديگر در ج 2 ، تحت كد 1786 ، كتاب سمت الدّرر او را معرّفى مىكند ، و بار سوّم در همان جلد ، تحت شمارهء 1804 ، كتاب سير الأئمّة نام او را مىبرد و
هامش
( 1 ) ريحانة الادب ج 1 ، ص 400 .
( 2 ) فهرست كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ج 2 ، ص 613 ، كد 6096 .
( 3 ) الذّريعة ج 12 ، ص 170 ، كد معرّفى 1128 ، ج 24 ، ص 412 ، كد معرّفى 217 ، و ج 4 ، ص 225 ، كد معرّفى 1783 .
( 4 ) كشف الحجب و الاستار ص 595 ، رقم معرّفى 3357 .
( 5 ) فهرست كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ج 2 ، ص 613 .
علاوه بر منابع فوق ، معجم مخطوط الشّيعة حول القرآن ( مخطوط ) دار القرآن الكريم ، ص 15 - معجم رجال الحديث ، ج 5 ، ص 159 و 160 - خلاصة الأقوال ، چاپ نجف ، ص 46 و منابع ديگر .
( 6 ) الذريعة ج 4 ، ص 256 و 257 .