بالاخره در همان مجلّد ، تحت كد 2296 ، كتاب عمدة الوافى او را معرّفى مىكند . « 1 »
و در پايان ، در جلد سوّم ، نام او را در فهرست اعلام ، درج مىنمايد .
209 . تفسير التّفاسير بناكتى [ م 731 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ابو سليمان فخر الدّين ، داود بن ابى الفضل محمّد بناكتى ، از اعلام قرن هشتم ، ملقّب به « ملكالشّعراء » ، و وقايعنگار تشكيلات غازان خان مغول ايلخانى مىباشد . اين تفسير نوعى خوشهچينى از خرمن فضل و دانش تفسير مجمع البيان طبرسى مىباشد . نويسندهء تفسير ، تأليفات ديگرى نيز دارد كه از آنهاست : « روضة اولى الألباب في تواريخ الأكابر و الأنساب » .
* گفتار تاريخ ادبيّات
دكتر ذبيح اللّه صفا ، مؤلّف تاريخ ادبيّات ، در معرّفى او مىنويسد : « فخر الدّين از نويسندگان و شاعران قرن هفتم و قرن هشتم هجرى است . پيشهء وى شاعرى بود و در خدمت غازان ، و الجايتو ، و ابو سعيد بهادر ، سمت ملكالشّعرايى داشت . بناكتى مؤلّف كتابى در تاريخ است ، به نام « روضة اولى الألباب في تواريخ الأكابر و الانساب » ، كه تاريخ عمومى عالم از خلقت آدم ، تا جلوس ابو سعيد بهادر است ، و فخر آن را به سال 717 ه . ق ، ( - 1317 م ) ، تمام كرد . اين كتاب تلخيصى است از جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه ، به اضافهء اطّلاعاتى كه مؤلّف از عهد ايلخانى غازان خان و الجايتو ، و درباريان آنان بر آن افزود ، و از با اين اوصاف اين تاريخ از جملهء كتابهاى سودمند و مآخذ مفيد تاريخ در دوران مغول است . وفات فخر در سال 730 ه . ق ، ( - 1329 م ) ، اتّفاق افتاده است . نثر او در تاريخ ، ساده و روان و خالى از هرگونه تزيين و آرايش است .
كتاب روضهء اولى الألباب ، در سال 1348 ه . ش ، به تصحيح آقاى دكتر جعفر شعار در تهران ، به طبع رسيده است . » « 2 »
* نشانى تفسير
تفسير فوق ، در فهرست كتابخانهء غرب همدان ، واقع در مدرسهء آخوند همدانى ( ره ) آمده است . « 3 »
210 . تأويل الآيات عبد الرزّاق كاشانى [ م 735 ق ]
مؤلّف آن ، كمال الدّين ابو الغنائم ، ملّا عبد الرزّاق كاشانى ، از اعلام عرفانى قرن هشتم هجرى ، مىباشد . تفسير او يك نوع تفسير عرفانى و باطنى است . اين تفسير را در الذّريعة ، تحت عنوان تأويل الآيات ذكر نموده است ، و از قول شهيد ثانى ( ره ) آورده است ، كه نظير اين كتاب ، تاكنون تأليف نشده است .
* تأليفات او
او تأليفات ديگرى دارد :
تفسير آية الكرسى ، منازل السّائرين ، تحفة الإخوان ، شرح فصوص الحكم ، اصطلاحات الصّوفيّة ، لطائف الأعلام في اشارت الأفهام . « 4 »
* شناسائى نسخه
اين تفسير ارزشمند ، در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، كتابخانهء مجلس ، دانشكدهء الهيّات تهران ، كتابخانهء مدرسهء حجّتيّهء قم و كتابخانهء ملك ، نگهدارى مىشود و در فهرست كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ج 2 ، ص 523 بخش تفسير معرّفى
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزيديّة ج 2 ، صفحات 101 ، 106 ، 285 .
( 2 ) گنج و گنجينه ، نثر و شعر تأليف دكتر ذبيح اللّه صفا ، ص 415 .
( 3 ) فهرست كتابخانهء غرب همدان ، ص 73 ، شمارهء 73 .
( 4 ) معجم مخطوطات الشّيعة حول القرآن الكريم ، ص 20 .