السّعود ، ( متوفّى 664 ه . ق ) ، در تفسير خود ، در شرح توضيح لفظ « يس » از آن تفسير نام مىبرد ، و رأى و نظر مؤلّف آن را بازگو مىنمايد . » « 1 »
2 . استاد جعفر سبحانى :
او در پيشگفتار تفسير التّبيان ، چاپ جامعهء مدرّسين قم ، او را در عداد مفسّرين شيعى ، در اوايل قرن هفتم نام مىبرد ، بىآنكه تاريخ وفات او را ذكر كرده باشد .
معظّمله احتمال مىدهند ، او از اعيان اوايل قرن هفتم هجرى بوده باشند . « 2 »
با همهء بررسيهاى اجمالى كه به عمل آمد ، شرح و توضيح بيشترى در مقام معرّفى اين تفسير و مفسّر آن پيدا نشد . اگر توفيق الهى مددكار شد ، و اطّلاعات بيشتر و قانعكنندهاى به دست آمد ، يقينا در بخش « استدراكات » كتاب درج خواهد شد .
186 . تفسير مجمع البحرين نيريزى [ م 605 ق ]
مؤلّف آن ابو الحسن ، علىّ بن محمّد بن على نيريزى ، يكى از اعلام قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجرى مىباشد . او فقيه ، محدّث ، مفسّر و اديب مىباشد . از تصانيف او ، مجمع البحرين در تفسير و تأويل آيات ( در 10 مجلّد ) ، تنوير المصابيح في شرح المصابيح ( در حديث ) ، باكورة الطّلب لاهل الأدب ( ادبيّات ) ، مىباشد . « 3 »
همانطوركه مىدانيم ، نيريز يكى از قصبات شيراز مىباشد .
حاج خليفه ، در كتاب كشف الظّنون ، تفسير مجمع البحرين ، تأليف ابو الحسن علىّ بن محمّد را آورده است ، ولى وفات او را در سال 445 ه ، معرّفى مىكند . « 4 » احتمال مىرود اين امر ناشى از اشتباه در ضبط تاريخ پيش آمده باشد ، يا اينكه او فرد ديگرى غير از فرد مورد نظر ما را در نظر گرفته است .
* گفتار داودى
داودى ، صاحب طبقات المفسّرين ، ( م 954 ه . ق ) ، در معرّفى او مىنويسد : « ابو الحسن ، علىّ بن محمّد بن على نيريزى ( با نون فتحهدار ) ، از آباديها و قصبات شيراز مىباشد . او يكى از اعلام و صاحبان تفسير مىباشد . ابن فوطى در « الدّرر النّاصعة فى شعراء المائة الخامسة » ، نام او را مىآورد و مىگويد :
او در سال 602 يا 605 ه ، در سنّ 84 سالگى از دنيا رفته است . در تاريخ واسط مىنويسد : « او خطيب شيراز بود ، بر مردم واسط وارد شد ، و از عبد العزيز بن محمّد آدمى ، حديث نقل مىنمود » . و ابن حجر ، در كتاب تبصير المتنبّه از او نام مىبرد و تاريخ وفات او را در سال 605 ه ، اعلام مىكند . » « 5 »
187 . تفسير بلابل القلاقل ابو المكارم
تفسيرى است پارسى به ترتيب سورههاى قرآن براى آياتى كه با لفظ « قل » آغاز شده است .
نويسنده آن ابو المكارم ، محمود بن محمد حسنى واعظ مفسّر با متكلّم امامى زنده در قرن هفتم هجرى مىباشد .
وى در تفسير آيات به نقل روايات و همچنين اقوال صحابه و تابعان مىپردازد و خود منقولات مختلف را به نقد مىكشند همواره در پى مجالى است تا در آن حقانيت مذهب اهل بيت ( ع ) و بطلان
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 303 ، رقم معرّفى 1128 بنا به نقل مقدّمهء التّبيان .
( 2 ) پيشگفتار تفسير التّبيان چاپ جامعهء مدرّسين حوزهء علميّهء قم ، ص 215 .
( 3 ) معجم المؤلّفين ج 7 ، ص 224 - شدّ الازار ، ص 276 ، چاپ كتابخانهء احمدى شيراز ، 1364 ه . ق - تبصير المتنبّه ابن حجر عسقلانى ، ج 1 ، ص 206 .
( 4 ) كشف الظّنون ج 2 ، ص 1599 .
( 5 ) طبقات المفسّرين داودى ، ج 1 ، ص 435 ، كد معرّفى 373 .