برخوردها ادامه داشت ، تا اينكه او در سال 614 ه ، در كوكبان از دنيا رفت و به ظفار انتقال داده شد . او تأليفات متعدّدى دارد ، كه يكى از آنها : حديقة الحكمة النّبويّه ( مخطوط ) ، الشّافي در اصول الدّين ، العقد الثّمين في تبيين احكام الأئمّة ( ع ) ( مخطوط ) ، تلقيح الألباب في احكام السّابقين و اهل الاحتساب ( مخطوط ) ، ديوان شعر ( مخطوط ) ، ارجوزة في الخيل ( كه من آن را در كتابخانهء واتيكان ديدهام ، پروندهء 1107 ، بخش عربى ) و بالاخره دستنوشتى از كتاب المهذّب لمذهب الإمام المنصور باللّه عبد اللّه بن حمزة بن سليمان رضى اللّه عنه . » « 1 »
189 . نهج البيان شيبانى [ كتابت به سال 640 ق ]
مؤلّفش نامشخّص و غير معلوم ، ولى از اعلام قرن هفتم هجرى است . تفسير ادبى و مأثور ، موجز و استوارى مىباشد . با عناوين : قوله قوله ، كه براى بيان الفاظ آيات ، اسباب نزول ، ناسخ و منسوخ ، با در نظر گرفتن آنچه از اهل بيت ( ع ) روايت شده است ، و آنچه مفسّرين كمتر در آن اختلاف داشتهاند .
در اين تفسير مطابق آنچه فهرستنگار كتابخانهء آية اللّه مرعشى ( ره ) توضيح دادهاند ، به بواطن معانى و بحثهاى ادبى و قرائتى نمىپردازد . اين تفسير ، جهت كتابخانهء مستنصر عبّاسى به سال 640 ه . ق ، تأليف شده است .
آغاز آن : « الحمد للّه ذى العزّة و الجلال و القدرة و الحكمة و الأفعال المخصوص فى مبدئه و المآل » .
و انجام آن : « تنزيل من حكيم حميد و صلّى اللّه على محمّد و آله الطّيبين الطّاهرين و سلّم تسليما كثيرا » مىباشد .
يكى از نسخ اين تفسير ، توسّط ابراهيم بن علىّ بن موسى العاملى ، 21 محرّم 1101 ه . ق ، انجام پذيرفته است . « 2 »
* گفتار مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى
ايشان مىنويسند : « مؤلّف آن گمنام است . معلوم مىشود ، اين كتاب را جهت كتابخانهء المستنصر عبّاسى در سال 640 ه ، تأليف نموده است .
نسخهاى از اين تفسير ارزشمند در عراق يافته مىشود . » « 3 »
* نسخههاى موجود
1 . نسخهاى از اين كتاب در كتابخانهء دانشكدهء حقوق تهران ، تحت شمارهء 218 ج موجود است ، كه در صفحهء 497 ، فهرست كتابخانه معرّفى شده است و تاريخ نسخ آن به سال 953 ه مىرسد .
2 . نسخهء ديگرى از اين كتاب شريف ، در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، تحت شمارهء 57 موجود است كه در ، ج 1 ، ص 237 ، فهرست معرّفى شده ، و تاريخ كتابت آن به 1102 ه . ق مىرسد .
3 . نسخهء ديگرى بهصورت ملخّص اين تفسير در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران وجود دارد ، كه تحت شمارهء 7116 ، ثبت شده و در ، ج 16 ، ص 458 فهرست آن معرّفى شده است .
4 . نسخهء ديگرى از اين تفسير ، در دانشكدهء ادبيّات دانشگاه تهران موجود است كه در فهرست آن ( ج 5 ، ص 307 ) معرّفى شده و تاريخ كتابت آن به 1108 ه . ق مىرسد .
5 . نسخهء ديگرى از اين تفسير در سال 664 كتابت شده است ، و در كتابخانهء دانشكدهء الهيّات تهران موجود بوده ، و تحت شمارهء 189 ، ثبت شده ،
هامش
( 1 ) الاعلام ج 4 ، ص 83 ، چاپ جديد . او از منابع : العقود اللّؤلؤيّة ، ج 1 ، ص 34 ، بلوغ المرام ، ص 43 و 409 - البعثة المصريّة ، صفحات 21 ، 26 ، 27 و 31 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطّى كتابخانهء آية اللّه مرعشى ( ره ) ج 17 ، ص 290 .
( 3 ) الذّريعة ج 23 ، ص 414 .