فشردگى ، يكى از بهترين كتابهاى تفسيرى براى درس و تدريس مىباشد ، و مىتوان آن را در بين تفاسير شيعهء اماميّه ، با تفسير بيضاوى ، به نام « انوار التّنزيل و اسرار التّأويل » ، مقايسه نمود كه آن نيز كتابى است ، فشرده و خوشعبارت ، و ساليان دراز ، بلكه ظاهرا ، تا امروز ، در مدارس اهل سنّت ، كتاب درسى بوده است و گويا لااقل تا عصر شيخ بهايى ( متوفّى 1030 ه ) رحمة اللّه عليه ، تدريس آن كتاب در بين شيعيان ، نيز معمول بوده است ، و به همين خاطر ، مرحوم شيخ بهايى ، نظرات خود را به عنوان تعليقه بر آن كتاب به رشتهء تحرير درآورده است ، كه سزاوار است اين تعليقه با متن آن تفسير مورد مقايسه قرار گيرد ، تا قدرت شيخ بهايى ، رحمة اللّه عليه ، در علم تفسير دانسته شود و جاى شكر است كه امروزى تفسير جوامع الجامع هم در حوزههاى علمى برنامهء درسى تفسير قرار گرفته است .
* تحقيق جديد
قابل تذكّر است كه ، كتاب مجمع البيان ، بارها در ايران و عراق و مصر و لبنان به زيور طبع آراسته گرديده است ، و در اشكال و قطعهاى مختلف در كتابخانهها و بازار موجود مىباشد . اخيرا از سوى مؤسّسهء آل البيت قم ، در معرض تحقيق و بازنگرى محقّقان آن مؤسّسهء قرار گرفته است ، و از روى نسخههاى خطّى قديمى كه در كتابخانهء آية اللّه العظمى مرعشى نجفى ( ره ) و كتابخانهء عمومى حضرت معصومه ( عليها السلام ) ، به دست آمده است ، استنساخ و آماده چاپ و نشر گرديده است .
اميد است ، اين اثر نيز همانند ديگر آثار تحقيقشدهء آن مؤسّسه ، پربار و بهصورت منقّح و آبرومندى به زيور طبع آراسته گردد . تفسير جوامع الجامع ، نيز از سوى مديريّت حوزهء علميّهء قم ، با همكارى انتشارات دانشگاه تهران ، در اختيار اهل علم و فضل قرار گرفته است ، و بشارت ترجمهء كامل آن به زبان فارسى از سوى بنياد پژوهشهاى اسلامى در شمارهء 35 مجلّهء مشكات رؤيت شده است ، گرچه اخيرا ترجمهء آن تحت نظارت و ويرايش استاد كرمى از سوى انتشارات فراهانى در 30 مجلّد وزيرى منتشر شده است .
173 . تفسير سيّد ضياء راوندى [ زنده در سال 549 ه . ق ]
مؤلّف آن ، امام و پيشواى اماميّه در قرن ششم ، سيد ضياء الدّين ابو الرّضا ، فضل اللّه بن عبيد اللّه بن حسنى راوندى كاشانى ، متوفّى 549 ه . ق ، يكى از اعلام و مفسّرين عاليقدر شيعه در آن عصر است ، كه با كنيهء « ابو الرّضا » شهرت يافته است .
* گفتار بزرگان
1 . شيخ منتجب الدّين رازى :
در تجليل وى گويد : « علّامة زمانه ، جمع علوّ النّسب ، كمال الفضل و الحسب و كان استاد ائمّة عصره » ، ( او دانشمند عصر خويش مىباشد ، او با وجود برترى نسب ، ( سيادت ) ، كمال فضل و بزرگوارى را در خود گرد آورده است : او استاد و پيشواى دينى عصر خويش بوده است ) . او تصانيفى دارد كه ضوء الشّهاب في شرح الشّهاب ، اربعين الموجز الكافي في علم العروض و القوافى ، ترجمهء العلوى للطب الرّضوى ، و تفسير قرآن كه خودم ديدم و بخشى از آن را به او قرائت نمودم . » « 1 »
در كتاب مقابس ، به شاگردى وى ، نزد صاحب
هامش
( 1 ) بحار الأنوار ، ج 25 ، ص 10 ، به نقل از پاورقى مرحوم ارموى بر ديوان سيد ضياء .