كتاب نقل نموده است . ياقوت ، يكى ديگر از تأليفات او را « كشف المشكلات و ايضاح المعضلات » نام مىبرد ، كه در معارف و علوم قرآنى نوشته شده است . در پايان مىافزايد : اين كتاب اخير را پس از كتاب البيان في شواهد القرآن نگاشته است ، و در آن كتاب وعده داده است ، كه علاوه بر اعرابگذارى ، كتاب ديگرى را در مورد آراء و افكار مفسّران پيرامون محتواى آيات خواهد نگاشت . » « 1 »
* متن گفتار ياقوت
ياقوت در معجم الادباء ، در مقام معرّفى او چنين مىنويسد : « ابو الحسن باقولى ، معروف به جامع .
بيهقى در حقّ او ، در الوشاح مىنويسد : او در نحو و اعراب ، كعبهء آمال افاضل عصر بود . او در سال 535 ه ، بيتى از اشعار مشهور فرزدق را به فضلاى خراسان فرستاد كه تفسير و توضيح دهند . در آن شعر اينچنين آمده است :
« فليست خراسان الّتي كان خالد * بها اسدا اذ كان سيفا اميرها »
هركدام از فضلاى خراسان ، شرحى پيرامون اين بيت نوشتند و به او فرستادند . صاحب « انباء الرّواة » ، پس از ذكر اين شعر ، گفته است : « پاسخهاى فضلاى خراسان را خواهم آورد . » ولى غفلت كرده است . از تأليفات او : شرح اللّمع ، كشف المشكلات ، ايضاح المعضلات ، البيان في شواهد القرآن . . . مىباشد . » « 2 »
* گفتار كحّالة
صاحب معجم المؤلّفين دربارهء او مىنويسد : « علىّ بن حسين بن على اصفهانى باقولى ضرير ، ( زنده در سال 535 ه ) ، معروف به جامع ، و ابو الحسن نحوى است . از تصانيف او : كشف المشكلات و ايضاح المعضلات في علل القرآن ، البيان في شواهد القرآن ، الجواهر في شرح جمل عبد القاهر ، الكشف في نكت المعانى و الإعراب ، و علل القراءات ، المرويّة عن الأئمة السّبعة و المجمل . » « 3 »
* گفتار صاحب الأعلام
خير الدّين زركلى بخش بسيار مختصرى را به معرّفى او اختصاص داده است ، و جالب اينكه دو نفر را تحت عنوان علىّ بن حسين معرّفى مىكند . يكى را به عنوان « جامع » ، و ديگرى را تحت عنوان « باقولى » . در صورتى كه آن دو بيش از يك نفر نيستند . چيزى كه در معرّفى او تازگى دارد ، اين است كه مىنويسد : « كتاب كشف المشكلات ، تأليف باقولى ، بهصورت خطّى در كتابخانهء اياصوفياى تركيّه موجود است . » « 4 »
171 . تفسير مجمع البيان طبرسى [ م 548 ق ]
مؤلّف بزرگوار و پركار آن ، امين الإسلام ابو على فضل بن حسن بن فضل طبرسى ، از اعلام و بزرگان قرن ششم هجرى ، و يكى از مفسّران نامدار و مشهور شيعه ، در تمام قرون و اعصار مىباشد .
طبرسى از يك خاندان بزرگ علمى و روحانى برخاسته است . اصلا اهل تفرش بوده است ، سپس به خراسان هجرت نمودهاند ، و كلمهء « طبرس » ، در اصل همان « تفرش » بوده است . اين مفسّر عاليقدر ، در مشهد سكونت مىورزيد ، در اواخر عمر ، راهى سبزوار شده ، و در همانجا فوت كرده است ، جنازهء او را به مشهد مقدّس حمل نمودهاند و در محلّ كنونى خيابان طبرسى ، ( كه قبلا گورستان بوده است ، و اكنون به نام آن دانشمند ناميده مىشود . ) دفن نمودهاند .
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 268 ، كد معرّفى 1246 .
( 2 ) معجم الأدباء ج 13 ، ص 164 - 167 .
( 3 ) معجم المؤلّفين ج 7 ، ص 75 .
( 4 ) الأعلام ج 4 ، ص 279 .