قوافى . او اشعارى نيز ، سروده است . » « 1 »
* بهترين اثر
در ميان آثار ابن خطيب ، در زمينهء ادبيّات ، تهذيبى كه بر كتاب اصلاح المنطق ابن سكّيت نوشته است ، از اهميّت شايانى برخوردار است . در پايان همين اثر كه دستنويس آن نگهدارى مىشود ، خطيب چنين مىنويسد : « كتب يحيى بن علىّ بن الخطيب التّبريزى ، حامدا للّه و مصلّيا على رسوله محمّد و آله . سنة 492 ه . ق . » « 2 »
* اساتيد و شاگردان او
چنان كه ، ضمن معرّفىهاى پيشين گذشت ، از اساتيد او ، قاضى ابو طيّب طبرى ، ابو القاسم تنوخى و خطيب بغدادى بودهاند . و از شاگردان او ، مرهوب جواليقى و ابو الفضل بن ناصر بودهاند . او در مدرسهء نظاميّه درس ادبيّات مىگفت ، ضمنا ادارهء كتابخانهء آن مدرسهء عالى نيز با او بوده است . « 3 »
167 . تفسير اهل البيت ( ع ) [ اوايل قرن ششم ]
اين تفسير مطابق نقلى است ، كه سيّد بن طاوس ( متوفّى 646 ه . ق ) ، در كتاب سعد السّعود ابن عقده روايت نموده است . در اين تفسير تعدادى از آياتى كه در شأن اهل بيت ( ع ) مىباشد ، آمده است . مؤلّف آن ناشناخته است . اين تفسير از جمله كتابهايى است ، كه مرحوم سيّد بن طاوس بر اولاد ذكور خود وقف نموده است . صاحب الذّريعة مىفرمايد :
« شايد اين تفسير ، همان تفسيرى باشد ، كه قسمت اوّل آن افتاده است ، و ما در / ج 4 ، ص 245 آن را آورديم . » « 4 »
باز از موقوفات سيّد بن طاوس ، تفسير ديگرى بنام تفسير اهل البيت ( ع ) مىباشد ، كه در كتاب فوق معرّفى شده است ، و چون از آغاز آن بخشى افتاده است ، نمىتوان مؤلّف آن را شناسايى نمود . « 5 »
البتّه اين گونه تفاسير ، نوعا جنبهء كلامى دارند ، تعدادى از آياتى كه در مقام اثبات فضيلت اهل بيت ( ع ) مىباشد ، در اين گونه تفاسير آورده مىشود .
168 . تفسير فتّال نيشابورى [ مستشهد 508 ه . ق ]
مؤلّف بزرگوار آن ، واعظ شهيد و سخنور بليغ ، ابو على محمّد بن حسن بن على فتّال نيشابورى فارسى ، ( مستشهد 508 ه . ق ) ، يكى از اعلام بزرگ قرن پنجم ، و اوايل قرن ششم مىباشد . عنوان فتّال كه نام بلبل مىباشد ، جهت طلاقت زبان و صراحت بيان ، به او اطلاق شده است .
* گفتار ابن شهرآشوب
ابن شهرآشوب ، صاحب مناقب و معالم العلماء كه از شاگردان او به شمار مىآيد ، در حقّ استاد خود گويد : « محمّد بن حسن فتّال نيشابورى ، دو كتاب « التّنوير في معانى التّفسير » و « روضة الواعظين و بصيرة المتّعظين » از اوست ، و در پيشگفتار مناقب مىنويسد : اسانيد كتابهاى اصحاب ما ، اغلب از شيخ ابو جعفر طوسى است ، كه از طريق او منتهى به ابى زيد كيابكى حسينى جرجانى ، و محمّد بن حسن فتّال نيشابورى ، و جدّم ابن شهرآشوب ، از شيخ طوسى ( ره ) مىباشد ، كه بهصورت سماع ، قرائت ، مناوله ، اجازه صورت پذيرفته است . امّا اسانيد
هامش
( 1 ) معجم المؤلّفين ج 13 ، ص 214 ، چاپ دار احياء التّراث العربى .
( 2 ) ابن السكّيت ، اصلاح المنطق ، دار المعارف ، مقدّمهء ناشر ، ص 13 ، سال 1956 م .
( 3 ) طبقات المفسّرين داودى ج 2 ، ص 372 .
( 4 ) الذّريعة ج 26 ، ص 216 .
( 5 ) الذّريعة ج 26 ، ص 217 ، كد معرّفى 1098 .