* تاريخ چاپ آثار او
1 . تفسير النّشأتين ، مطبوع در ثمرات الفنون ، بيروت ، سال 1319 ه . ق .
2 . الذّريعة الى مكارم الشّريعة ( كه گفتهاند ، غزالى هميشه آن را همراه داشت ) ، مطبوع در انتشارات الوطن قاهره ، سال 1889 م .
3 . محاضرات الأدباء ، توسّط جمعيّت المعارف قاهره ، سال 1305 ه . ق .
4 . المفردات في غريب القرآن ، مطبوع در ميمنيّه قاهره ، 1324 ه . ق .
5 . كتاب بزرگى در تفسير ، ( ظاهرا همين تفسير جامع التّفسير باشد ) ، ناتمام ، كه بيضاوى فراوان از آن بهره برده است .
* گفتار راغب
خود راغب ، در آغاز كتاب مفردات ، به اين كتاب اخير تصريح دارد ، جايى كه مىگويد : « من در آن رساله كه آگاهىبخش فوائد قرآن بود ، ذكر نمودم . . .
و در كتاب الذّريعة الى مكارم الشّريعة ، بيان نمودم كه ، قرآن هرچند مطالعهكنندهاش ، از نورانيّت عارى نخواهد بود ، ولى محاسن انوار و ميوههاى پاكيزهء آن را ، فقط بصيرتهاى روشن و دستهاى پاك مىتواند ، ببيند و بچيند ، آنچنانكه خود قرآن مىفرمايد :
لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
( واقعه ، آيهء 79 ) . « 1 »
* شيوهء تفسيرى او
مرحوم شيخ بهايى در تفسير آيهء شريفهء
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
( فاتحه ، آيهء 2 ) ، اين تفسير را از راغب اصفهانى ، در مورد شكر ، و سپاس نقل كرده است ، كه سپاس و شكر و بزرگداشت در دنيا ، براى يكى از چهار انگيزه و عامل مىتواند باشد :
1 . جهت كمال ذات و صفات و عارى بودن از هر نقص و عيب ، گواينكه احسانى در حقّ فرد انجام نشده باشد .
2 . در مقابل احسان و نيكى و نعمتى كه از ناحيهء فردى در حقّ فرد ديگرى انجام پذيرفته باشد .
3 . به اين انگيزه كه در آينده ، از فضل و احسان او برخوردار خواهد شد .
4 . جهت ترس از قهر و قدرت و سطوت طرف .
اين عوامل چهارگانه ، انگيزههايى هستند ، كه در امور دنيوى ، موجب بزرگداشت مىباشد ، گويا خداوند متعال ، با زبان عامّهء مردم مىفرمايد :
« اگر براى كمال ذاتى هست ، جا دارد بزرگ بشمريد و مرا سپاس گوييد ، كه من خدا هستم .
اگر به خاطر احسان و نيكى و پرورش و نعمتبخشى هم كه شده است ، باز مرا كه منعم و احسانكننده هستم ، ( ربّ العالمين ) ، سپاس بگوييد .
اگر براى اميد به احسان در آينده نيز كه هست ، باز مرا كه رحمان و رحيم هستم ، و مورد اميد و انتظار شمايم سپاس گوييد .
و اگر ترس از سطوت و قهر و غضب نيز هست ، باز مرا كه « مالك يوم الدّين » و صاحب جزا و حساب و كتاب هستم ، سپاس و شكر بگزاريد . » « 2 »
166 . تفسير ابن خطيب تبريزى [ م 502 ق ]
مؤلّف آن ، ابو زكريّا يحيى بن على تبريزى ، معروف به خطيب تبريزى ، يكى از اعلام قرن پنجم و اوايل قرن ششم هجرى مىباشد . دانشمندان سدههاى ميانه ، نسبت به اسلام و همچنين به زبان عربى و قرآن ، كه از جهت محتوى بودن بر افكار اجتماعى ، فلسفى و قصص انبياء ، مهمترين كتاب محسوب
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 7 .
( 2 ) مشاهير دانشمندان اسلام ، شيخ عبّاس قمى ، ج 3 ، ص 258 .