و 8 جلد 1 / 821 در پايان نسخه ، در 195 برگ ، 17 سوره .
155 . تفسير نجاشى [ ت : م 450 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ابو العبّاس ، شيخ احمد بن علىّ بن احمد بن عبّاس نجاشى اسدى كوفى ، رجالى مشهور و يكى از اعلام قرن پنجم مىباشد . جدّ بزرگ او ، عبد اللّه نجاشى است كه در عصر امام صادق ( ع ) والى و حاكم اهواز بود ، و نامهاى به محضر امام ( ع ) نوشته است ، و پاسخ تفصيلى امام ( ع ) يكى از مستندات فقهى و يكى از منابع پربركت مسايل فقهى مىباشد ، كه در مكاسب شيخ انصارى ( ره ) به تفصيل مورد بحث واقع شده است . مفسّر عالىمقام ، گرچه يك فرد رجالى ، فقيه و مورّخ مىباشد ، ولى با اكثر علوم و معارف اسلامى روز انس و آشنايى داشته است . آثار و تأليفات ارزندهاى از خود به يادگار گذاشته است ، و هماكنون نيز مورد استفاده و استناد ارباب اجتهاد و استنباط ، مىباشد . كتاب رجالى او ، مورد قبول و اعتماد بزرگان فقه و فقاهت واقع شده است و ما در اين كتاب ، فراوان از آن بهره بردهايم .
* آثار و تأليفات او
1 . رجال نجاشى ، از معروفترين تأليفات او ، و از معتبرترين كتابهاى رجالى شيعه .
2 . كتاب الجمعة و ما ورد فيه من الأعمال .
3 . كتاب الكوفة و ما فيها من الآثار و الفضائل .
4 . كتاب انساب بنى نصر بن قعين ، ايّامهم و اشعارهم .
5 . مختصر الأنوار و مواضع النّجوم ، الّتى سمّتها العرب « 1 » .
6 . تفسير قرآن مجيد ، كه مرحوم شيخ رشيد الدّين ، محمّد بن علىّ بن شهرآشوب ، ( متوفّى 588 ه ) ، در كتاب اسباب النّزول ، اسناد خود را به اين تفسير ذكر كرده است ، و خواننده را به آن كتاب تفسيرى ارجاع داده است معلوم مىشود كه اين تفسير ، در عصر او موجود و در دسترس مردم قرار داشته است .
* گفتار مرحوم تهرانى
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، مىفرمايد : « وجود اين تفسير را ابن شهرآشوب در كتاب المناقب نام برده است . عمر او آنچنانكه در خلاصهء علّامه ( ره ) آمده است ، در حدود 78 سال بوده و در جمادى الأولى 450 ه ، در مطيرآباد از دنيا رفت . » « 2 »
در الأعلام زركلى و معجم المؤلّفين عمر رضا كحّالة ، شرح حال او آمده است و او را به عنوان مورّخ و رجالى ستودهاند . ولى اشارهاى به تفسير او ننمودهاند . « 3 » « 4 » مرحوم آية اللّه العظمى خويى ( متوفّى 1413 ه . ق ) در معجم رجال الحديث ، شرح حال او و مشايخ و اساتيد او را آورده است ، ولى به كتاب تفسيرى او اشارهاى ننموده است . « 5 »
* عامل گزينش
ما تنها به اين انگيزه كه صاحب الذّريعة از متبحّرين در رشتهء كتابشناسى و فرد خبير و بصير در آن فنّ مىباشد ، و هرگز سخنى را بىمدرك و سند نمىگويد ، او را در شمار مفسّرين شمرده است ، به
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 252 .
( 2 ) رجال نجاشى ص 101 ، تحت رقم 253 ، چاپ مدرّسين قم .
( 3 ) الأعلام ج 1 ، ص 172 . او از منابع : الرّجال ، ص 74 - ضوء المشكاة ( مخطوط ) - سفينة البحار ، ج 2 ، ص 572 - اعيان الشّيعة ، ج 2 ، ص 102 تا 139 ، استفاده نموده است .
( 4 ) معجم المؤلّفين ج 1 ، ص 317 . ص 103 - منتهى المقال ، ص 37 و 38 - تنقيح المقال ج 1 ، ص 69 تا 71 - الذّريعة ، ج 4 ، ص 317 ، كد معرّفى 1340 .
( 5 ) معجم رجال الحديث ص 132 تا 157 .