توجّه به سبك نثر آن ، اهل ادب احتمال دادهاند .
مؤلّف اين تفسير ، از بزرگان اهل ادب بوده است ، كه بعد از قرن چهارم مىزيسته است . نثر اين تفسير بسيار روان است . در ترجمهء آيات ، در عين رعايت امانت ، زيبايى كلام و گويايى عبارت نيز ، مورد ملاحظه قرار گرفته است . تاريخ تحرير نسخهء موجود به سال 628 هجرى برمىگردد آقاى دكتر جلال متينى مصحح اين نسخهء موجود زمان تأليف اين تفسير را براساس قراين موجود ، به نيمهء اوّل سدهء پنجم حدس زدهاند . اين كتاب ، علاوه بر فوائد معنوى و دينى ، از نظر زبان و ادب فارسى هم از اهميّت ويژه برخوردار مىباشد . در اين تفسير واژههاى لطيف فارسى ديده مىشود كه در روزگاران گذشته رايج بوده ، و بعدها از ياد رفته است . اين كتاب براساس يك نسخهء خطّى كه در كتابخانهء خطّى ، كه در كتابخانهء دانشگاه كمبريج انگلستان نگهدارى مىشود ، تصحيح شده ، و در سال 1349 شمسى ، و در دو جلد در تهران به چاپ رسيده است .
* نمونه از نثر آن
« عبد اللّه بن عبّاس مىگويد : « كه قارون عمهزادهء موسى بود و پسر برادر پدرش و خوشآواز بود .
تورات خوش خواندى و در دريا ، بر موسى بود .
روزى بر خود مىگفت كه چرا بايد كه پيامبرى موسى را باشد ؟ و دانشمندى و مجلس كردن ، هارون را و مرا هيچ نه ؟ دشمنايگى ( - دشمنى ) آغاز كرد بر موسى . خداى شرّ او را كفايت كرد . و آمده است كه توانگرى او از آن بود كه گنجى يافت از گنجهاى يوسف در مصر ، نيز گفتهاند كه كيمياگرى كردى ، و كليدهاى گنج خانههاش چندان بود ، كه چهل مرد بايستى كه برگرفتى » .
يا در تفسير آياتى از سورهء « يس » مىنويسد :
« يس وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ »
( يس / 1 و 2 ) بدين قرآن كه درست است ، و استوار
« إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ »
( يس / 3 ) كه تو و از جملهء پيامبران فرستادهاى .
« عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
( يس / 4 ) و تو بر راه راستى ، روا باشد كه گويى تو از پيامبران مرسلى . آن پيغامبران كه ايشان بر راه راستاند و شريعتى روشن و حجّتى پيدا دارند . » « 1 »
* نسخهشناسى
نسخههايى از اين تفسير در مراكز فرهنگى ديگرى هم وجود دارد كه چند مورد را از فهرست نسخههاى خطّى در زير مىآوريم :
1 . خزينهء خالد ، شماره 14 ، نسخ محمّد بن اسماعيل در رجب 704 ه ، در 237 برگ ، 25 سوره از سورهء ص تا طور .
2 . مغنيسا گنل ، شمارهء 168 ، نسخ احمد بن عثمان بن حاجى عمادى خويى ، در روز يكشنبه پايان ذق 612 ه ، در 220 برگ ، 19 سوره ، از سورهء الحجرات تا پايان قرآن .
3 . موزهء بريتانيا
Or . 11311
نسخ روز پنجشنبه ، 25 رمضان 535 ه ، در بغداد ، در 170 برگ ، 19 سوره ، مجلّد ششم از سورهء مريم تا فرقان .
4 . حسين چلبى ، شمارهء 36 ، نسخ ابن ابى جعفر محمّد بن مودود بن محمّد كاتب ، در شب آدينه 22 شعبان در 260 برگ ، 19 سوره از آغاز تا سورهء نساء ( جلد 1 ) ، با يادداشت خريد نسخه از كاشف احمد مدرّس در شوّال 1168 .
5 . پاريس
S . P . 56
( بلوشهء 2 : شمارهء 30 ) نسخ 780 ، از سورهء النّجم تا پايان قرآن به تاريخ 10 ربيع الاول با 828 ه ، با يادداشت 24 ربيع الثّانى 809 ه ،
هامش
( 1 ) گنجينهء سخن ، ج 1 ، ص 234 - تاريخ ادبيّات متوسّطه - كارنامهء بنياد فرهنگى ايران ، ص 18 - فهرست نسخههاى خطّى .