تصنيفات و تأليفات متعدّدى دارد كه نوعا در زمينه ادبيّات مىباشد مانند : اخبار ابن هرمه ، اخبار ابى تمام ، اخبار ابى عمرو بن العلاء ، اخبار اسحاق موصلى ، اخبار سيد حميرى شاعر ، اخبار القرامطة ، ادب الكاتب ، الأنواع ، المبادلة ، الغرر ، الورقه ، الوزراء ، او به علت ضيق و تنگى كه پيش آمد از بغداد بيرون شد و عازم بر بصره گرديد و در سال 335 در آنجا درگذشت . » « 1 »
* نظر صاحب معجم رجال الحديث
آية اللّه العظمى سيد ابو القاسم خوئى ( ره ) پس از نقل قول نجاشى و گفتار شيخ طوسى و ديگران مىفرمايد : او از صفّار ، و جعفر بن محمّد بن قولويه نيز از او كامل الزيارات را روايت نمودهاند او استاد شيخ صدوق ( ره ) مىباشد و صدوق فراوان از او در كتابهاى خود روايت مىكند در مشيخه خود بيش از 140 مورد از او نقل كرده است به او اعتماد مىورزيد و از آراء او پيروى مىنمود در كتاب من لا يحضره الفقيه جزء م باب صوم التطوّع و ثوابه ذيل حديث 241 فرموده است : امّا خبر نماز روز غدير ، و ثواب آن را شيخ ما محمّد بن حسن ( رضى اللّه عنه ) آن را تصحيح نمىفرمود و مىگفت آن روايت از طريق محمّد بن موسى همدانى است و او موثوق به نيست و هر حديثى را كه اين شيخ بزرگوار تصحيح ننمايد پيش ما متروك و غير صحيح مىباشد . »
125 . تفسير محمّد بن احمد صفوانى [ زنده در سال 346 ه ]
ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن عبد اللّه قضاعه جمال مولى بنى اسد ، شيخ طائفه و بزرگ آنان ، ثقه ، فقيه ، فاضل و عالم داراى منزلت و موقعيّت خوب پيش امير و حاكم وقت بود .
نجاشى گويد : « عامل اينكه او محبوبيّت پيش حاكم پيدا نموده بود اينست كه او پيش ابن حمدان ( حاكم بصره ) با قاضى موصل بحث و مناظره نمود كلام به اينجا منتهى شد كه به قاضى گفت :
آيا با من مباهله مىنمائى ! پس او فردا را وعده كرد سپس او حاضر شد و با او به مباهله پرداخت دستش در دست او قرار داد و هر دو بلند شدند و از مجلس بيرون رفتند قاضى هر روز منزل ابن حمدان حضور پيدا مىنمود پس آنروز و فردا نيامد امير ابن حمدان گفت از قاضى خبر بگيريد و مرا از وضع او مطّلع سازيد قاصدى كه به سراغ او رفته بود بازگشت و خبر آورد از آنروز كه بلند شده است مبتلا به تب شديد گرديده است و آن دستى را كه به مباهله دراز كرده بود ورم كرده است و سياه شده است ، سپس همان روز از دنيا رفته است .
پس اين خبر ابى عبد اللّه صفوانى پيش أمراء و رؤساء انتشار پيدا نمود و او بهره فراوانى از اين موقعيّت كسب نمود ، و پيش امراء و رؤساء ، منزلت عالى كسب نمود . »
* تأليفات او
او تأليفات و كتابهائى دارد كه از آنهاست :
1 . ثواب القرآن ؛
2 . الرّد على ابن ريّان الممطور ؛
3 . الرّد على الواقفة ؛
4 . كتاب الغيبه ؛
5 . كتاب الخبرة ؛
6 . كتاب الامامة ؛
7 . كتاب الرّد على اهل الأهواء ؛
8 . الطّلاق الثلث ؛
9 . الجامع فى الفقه ؛
10 . انس العالم و ادب المتعلم ؛
11 . معرفة الفروض من كتاب يوم و ليله ؛
12 . غرر الأخبار و النّوادر و الآثار ؛
13 . كتاب التعرّف
تمام اين موارد را استادم ابو العباس احمد بن علىّ بن نوح از او خبر داده
هامش
( 1 ) معجم الادباء ج 91 ، ص 109 - 111 .