تفسير بزرگ قرآن مجيد ، الناسخ و المنسوخ از الأصول ، المقنع در فقه ، قراءة اهل البيت ( عليهم السّلام ) مىباشد . » « 1 »
119 . تفسير ابن وضّاح [ ت : حدود 328 ه ]
نام او به صورت مشخّص روشن نيست ولى كنيهء او ابن منصور صراح پسر وضّاح از اجلّه متكلّمين اهل نيشابور مىباشد .
او تأليفات متعدّدى دارد ، كه يكى از آنها « بيان الدّين در اصول فقه » مىباشد . از كتابهاى او كتاب تفسير قرآن مجيد و كتاب ابطال القياس مىباشد .
شيخ طوسى ( ره ) گفته است : تفسير او بزرگ و زيبا است به نظر مىرسد او از معاصران شيخ كلينى [ متوفى 329 ] بوده باشد . » « 2 »
صاحب الذّريعة الى تصانيف الشيعة : تفسير او را در ج 4 در رديف 1198 معرّفى مىكند و مىگويد : « نام او معلوم نشده است شيخ طوسى ( ره ) در باب الكنى از فهرست نام او را آورده است و يادآور مىشود ، كه احمد بن ميثم نوه فضل بن دكين كوفى حافظ قرآن ، استوار و ثابت [ مستشهد 219 ه ] از او روايت مىكند پس معلوم مىشود او از متولّدين اواسط قرن سوم مىباشد و شايد او از نوادگان ابو محمّد عبد اللّه بن وضّاح كوفى و مصاحب ابو بصير يحيى بن ابى القاسم اسدى [ متوفّى 150 ] مؤلّف كتاب « الصلاة » باشد ، كه اغلب احاديث آن را از ابو بصير اسدى روايت كرده است . » « 3 »
120 . تفسير عليّ بن بابويه [ ت : 329 ه ]
ابو الحسن علىّ بن حسين بن موسى بن بابويه قمّى رئيس و بزرگ محدّثين شيعه مىباشد رجالى نامى مرحوم نجاشى با يك واسطه از او روايت مىكند و واسطهاش تنها استاد معمّرش عبّاس بن كلنانى مىباشد و اين يك سند عالى است و او در سال « تناثر النّجوم » به سال 329 ه درگذشته است پسرش نيز تفسير دارد و به نام تفسير صدوق شهرت دارد « 4 » .
مرحوم نجاشى [ متولد 372 متوفّى 450 ] او را به عنوان بزرگ قمّيان و پيشوا و فقيه و ثقهى آنان ياد مىكند و حضور او را در عراق و ملاقاتش را با حسين بن روح و درخواست دعا از ولى عصر ( عجّ ) و پذيرفته شدن درخواست او را آورده است و تولّد دو فرزند بنام ابو جعفر و ابو عبد اللّه را از يك مادر امّ ولد ، ذكر مىكند سپس تأليفات او مىآورد كه در بين آنها : التوحيد - الضوء - الصّلاة - الجنائز - الامامة - التبصرة من الحيرة - الإملاء - النوادر - المنطق - الاخوان - النساء و الولدان - الشرائع [ و آن رسالهايست كه به فرزندش نگاشته است ] كتاب التفسير - النكاح - مناسك الحج - قرب الأسناد - التّسليم - الطّب - المواريث - المعراج مىباشد اين تأليفات را عبّاس بن عمر كلودانى رحمه اللّه خبر داد او فرمود :
استاد نجاشى هنگامى كه به تاريخ 328 ه ابو الحسن ابن بابويه به بغداد آمد از او اجازهء روايتى دريافت نمودم . » « 5 »
* راوى و مروىّ عنه
او از سعد بن عبد اللّه اشعرى و جعفر بن محمّد بن قولويه كامل الزيارات را از او روايت كرده است « 6 » .
هامش
( 1 ) معجم المؤلفين ج 10 ، ص 120 - الفهرست طوسى 149 - 150 الفوائد الرضوية شيخ عباس قمى 549 ؛ منهج 301 اعيان الشيعة ج 45 - 263 تنقيح المقال ج 3 ، ص 135 .
( 2 ) تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، سيد حسن صدر متوفى 11 ربيع 1 - 1354 ه ، ص 333 .
( 3 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 4 ، ص 249 كد معرّفى 1198 .
( 4 ) الذريعة ج 4 ، ص 241 .
( 5 ) رجال النجاشى ص 262 ، رقم 684 .
( 6 ) معجم رجال الحديث 1120 ، ص 369 رقم 8062 .