من قال بالتفضيل من الصّحابة و غيرهم نجاشى با سه واسطه اخبار و كتابهاى او را روايت مىكند .
117 . تفسير علىّ بن احمد كوفى [ ت : 325 ه ]
ابو القاسم علىّ بن احمد كوفى يكى از احفاد و نوادگان علىّ بن ابى طالب ( ع ) مىباشد كه داراى تأليفات و آثار متعدّدى مىباشد در آخر امر غلوّ نموده ، و فساد مذهب پيدا نموده است .
نجاشى ( 450 ه ) مىفرمايد :
« از تأليفات او الأنبياء ( ص ) - الأوصياء - البدع المحدثة - التبديل و التحريف ، تحقيق اللسان فى وجوه البيان - كتاب الاستشهاد - تحقيق ما الّفه البلخى من المقالات - منازل النظر و الاختيار - كتاب النّظر و التحقيق - تناقض احكام المذاهب الفاسدة - الآداب و مكارم الاخلاق - فساد اقاويل الإسماعيلية - الردّ على ارسطاطاليس . . . كتاب تفسير القرآن كه گفته شده است آن را تمام نكرده است » .
اينها كتابهائى است ، كه ابو محمّد فرزندش استخراج نموده است . ابو القاسم در محلّى بنام « كرمى » از توابع فسا از دنيا رفت ( كه بين آن محلّ تا فسا ، پنج فرسخ و بين فسا و شيراز 25 فرسخ فاصله وجود دارد او در جمادى الاولى سال سيصد و پنجاه و دو از دنيا رفت ) و قبرش در كرمى نزديك كارون سرا و حمّامى مىباشد ، كه نخستين بار كه مسافر از طرف شيراز وارد كرمى مىگردد آخرين تأليف او « مناهج الاستدلال » مىباشد غلّات در مورد او منزلتهاى بزرگى را ادّعا مىكنند شريف ابو محمّد محمّدى ( ره ) ذكر كرده است كه او را ديده است . » « 1 »
شيخ طوسى نيز عين سخنان نجاشى را آورده است و گويد او امامى مستقيم بود و كتابهاى محكمى نيز مانند : الأنبياء و الأوصياء ، تأليف نمود سپس فساد عقيده پيدا كرد و مذهب « مخمّسه » را آشكار ساخت و كتابهائى در اين مورد نوشت و در رجال خود او را از كسانى كه مستقيما از خود معصوم ( ع ) روايت نكردهاند ، آورده است .
علّامه حلّى در بيوگرافى او تخميس را اينگونه تفسير مىنمايد كه آنان اعتقاد دارند : سلمان فارسى ، مقداد ، عمّار ، ابا ذر و عمرو بن اميّه ضمرى اين پنج نفر موكّل و مأمور مصالح جهان هستند تعالى اللّه عن ذلك علّوا كبيرا . » « 2 »
118 . تفسير ابن حجّام [ ت : 328 ه . ق ]
مؤلّف آن ابو عبد اللّه ، محمّد بن العباس بن علىّ بن مروان الماهيار مؤلف كتاب « ما نزل من القرآن فى اهل البيت ( ع ) » است ، كه در 1000 صفحه قرار گرفته است صاحب الذريعة مىفرمايد : و نظير آن تأليف نيافته است . » « 3 »
نجاشى شرح زندگى او را به صورت اجمال آورده است و گويد : محمّد بن العبّاس بن علىّ بن مروان الماهيار معروف به ابن حجّام ثقه ، ثقه من اصحابنا ، عين ، سديد ، كثير الحديث مىباشد . او كتاب فقه به نام المقنع و كتاب الدّواجن ، كتاب ما نزل من القرآن فى اهل البيت عليهم السلام دارد ، كه برخى گفتهاند همانند آن در آن زمينه تأليف نشده است و گفته شده است : شامل هزار برگ مىباشد . » « 4 »
صاحب معجم المؤلفين گويد :
« محمّد بن الحجّام زنده در سال 328 ه - 940 م ) محمّد بن عباس بن علىّ بن مروان بزّاز معروف به ابن حجّام ( و در اعيان الشيعة جحّام آورده است » ابو عبد اللّه ، مفسّر ، فقيه ، اصولى از تصانيف او
هامش
( 1 ) حاج آقا بزرگ تهرانى الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 7 ، ص 55 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 11 ، ص 247 رقم 7876 .
( 3 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 7 ، ص 55 .
( 4 ) رجال نجاشى ص 379 ، كد معرّفى 1030 .