61 . تفسير واقدى [ ت : 207 ه ]
قاضى ابو عبد اللّه محمّد بن عمر واقدى بردهء اسلميان از سهم بن اسلم ، شيعه نيكوكارى بود كه هميشه جانب تقيّه را رعايت مىنمود او كسى است كه روايتگر حديثى است كه مىفرمايد : « وجود على ( ع ) از معجزات پيامبر اسلام بود ، همچنانكه عصا براى موسى ( ع ) و مرده زنده نمودن براى عيسى بن مريم ( ع ) » و روايات ديگرى نيز در همين زمينه .
ابن نديم در الفهرست مىنويسد : « واقدى از مردم مدينه ، و از عالمان و آگاهان به غزوات ، سير و فتوحات و اختلافات مردم و عالم در حديث و فقه احكام و اخبار بود » .
محمّد بن اسحاق گويد :
« در پارهاى از نوشتههاى قديمى خواندم كه واقدى پس از مرگش ، ششصد جلد كتاب از خود بهجا گذاشته بود ، كه هركدام از آنها را دو نفر برمىداشت و دو بردهء زرخريد داشت كه شبانه و روز مىنوشتند و پيش از آنهم معادل دو هزار دينار از كتابها را برايش فروخته بودند .
كاتبش محمّد بن سعد از قول ابو عبد اللّه واقدى نقل كرده است كه او در سال ( 130 ) به دنيا آمد . و در دوشنبهشب يازدهم ذىحجّه سال دويست هفت در سن هفتاد و هشتسالگى از دنيا رخت بربست .
و محمّد بن سماعه بر وى نماز گزارد و در گورستان خيزران ( مدفن خيزران همسر مهدى خليفه عباسى ) به خاك سپرده شد .
* تأليفات او
از تأليفات اوست : التاريخ ، المغازى ، و المبعث - اخبار مكّه - الطبقات - فتوح الشّام - فتوح العراق - كتاب الجمل - كتاب مقتل الحسين ( ع ) - كتاب السّيرة - كتاب الردّة و الدّار - كتاب الأوس و الخزرج . . . كتاب السنّة و الجماعة - كتاب ذمّ الهوى و ترك الخوارج - كتاب الفتن و الاختلاف - كتاب حدود مضاربه ، غصب ، شركت ، شهادت ، عمرى ، رقبى ، وديعه ، عاريه ، مضاربه .
عمر رضا كحاله نام او را در عداد مؤلّفين اسلامى آورده است و گويد : « محمّد واقدى ( 130 - 207 ه - 747 - 823 م ) محدّث ، حافظ مورّخ ، اديب ، فقيه و مفسّر در مدينه متولّد گرديد به تجارت گندم پرداخت و ثروتمند شد .
از مالك بن انس و سفيان ثورى استماع حديث نمود و از پدرش روايت نمود به عراق منتقل شد و در ايّام رشيد به بغداد وارد شد و با يحيى بن خالد برمكى ارتباط پيدا نمود به او عطايا و تقرّب فراهم ساخت به حكومت قسمت شرقى بغداد منصوب گرديد مأمون او را تكريم مىنمود و حال او را رعايت مىداشت و او در ماه ذىحجّه در بغداد فوت نمود در مقابر « خيزران » مدفون شد از تصانيف فراوان او تاريخ الفقهاء و السنّة و الجماعة - ذمّ الهوى و ترك الخوارج فى الفتن . . . و تفسير قرآن مىباشد « 1 » .
و صاحب الذريعة از ديگر تاليفات او كتاب الآداب را نام مىبرد . « 2 »
62 . تفسير يونس بن عبد الرّحمن [ ت : 208 ه ]
ابو محمّد يونس بن عبد الرحمن اسدى كوفى
هامش
؟ ارشاد الاديب 7 ص 250 - 254 ؛ لسان الميزان 6 ص 196 تاريخ بغداد 14 - 45 مرآة الجنان 2 ص 29 ؛ الذريعة الى تصانيف الشيعة 1 ص 323 ( و در اين منبع اخير آمده است نسخه عتيقهاى از كتاب اخبار بكر و تغلب را در بغداد در خزانه آل السيّد عيسى عطّار ديدم و كتاب الأصنام را با مقدمه احمد زكى باشا در كتابخانه موزه عراق مشاهده نمودم ) و تاريخ العرب قبل الاسلام ج 1 ، ص 47 .
( 1 ) معجم المؤلفين ج 11 ، ص 97 .
( 2 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 1 ، ص 10 كد 47 .