« بهدله » بود » . « 1 »
19 . يحيى بن يعمر عدوانى [ ت : 129 ه ]
او يكى از خدمتگزاران قرآن و از تابعينى است كه نقطهگذارى قرآن را انجام داده است علوم و معارف را از ابو الأسود دؤلى فراگرفته است او در أدب و لغتشناسى و قرائت ، مهارت داشته است وى اواخر زندگى ابن عبّاس ( 68 ه ) را درك كرده است و يكى از أعلام شيعه و از تابعان معروف مىباشد .
ابن خلّكان ، او را از علماى بزرگ علم تفسير و از مشايخ عبد اللّه بن اسحاق و از شيعيانى شمرده است كه قائل به اهل بيت ( ع ) هستند وى توسّط حجّاج به خراسان تبعيد گرديد « 2 » .
دميرى گويد : « يحيى بن يعمر از تابعين مىباشد عالم به قرآن و نحو و از شيعيان خوشكردار بود او داستانى را نقل مىكند كه در شرح حال سعيد بن جبير گذشت . » « 3 »
حاكم در تاريخ نيشابور دربارهء او گفته است : او فقيه ، اديب و نحوى مبرّزى است كه از ابن عمر ، جابر ، ابو هريرهء حديث شنيده است و نحو را از ابو الأسود دئلى دريافته است . هنگامى كه حجّاج شهر « واسط » را بنا مىنمود از مردم نظر خواست كه عيب و ايراد آن را بازگو نمايند همگى گفتند ما عيب و ايرادى نمىشناسيم تا بگوئيم ولى شما را به كسى راهنمائى مىكنيم كه عيب حقيقى آن را بازگو نمايد و او يحيى بن يعمر است و به سراغ او رفتند وقتى به حضور حجّاج رسيد او را مورد پرسش قرار داد و يحيى گفت : « تنها عيبش اين است كه آن را از مال خودت ، نساختهاى و جز فرزندان و اهلوعيال و خودت ، در آن سكونت خواهند ورزيد ، حجّاج از شنيدن اين سخن خشمناك شد از او پرسيد چه عاملى ترا واداشت كه چنين حرفى را بزنى ؟
يحيى : « خداوند از علماء و دانشمندان پيمان گرفته است كه علم خود را از مردم كتمان منمايند . »
حجّاج در اثر اين جسارت و گستاخى كه هرگز تصوّرش را نمىكرد او را به خراسان تبعيد نمود در خراسان قتيبه بن مسلم او را به سمت قضاوت و داورى منصوب نمود كه در اغلب شهرهاى نيشابور ، هرات قضاوت مىنمود و آثار و نشانههايش پيدا است و او در سال 129 وفات كرد « 4 » .
ابن حجر عسقلانى در كتاب « التقريب » كلمه يعمر را با فتح ياء و ميم ضبط كرده است و گويد :
« ساكن بصره و قاضى آن شهر فرد موثّق و فصيح مىباشد نوعا از طبقهء سوم از تابعين روايت مىكند . » « 5 » ابن سعد در طبقات مىگويد : « او دانشمند نحوى و عالم به علوم عربى و قرآن بود و به حكومت مرو منصوب شد و در يمن نيز قضاوت كرده بود او از فصحاء اهل عصر و از دانشمندان لغت بود با ورع و تقواى شديدى كه داشت او و رفيقش ، نصر بن عاصم پيش ابو الأسود دؤلى علوم قرآنى را فراگرفتهاند او يكى از مفاخر شيعه بود ، حجّاج او را به مرو تبعيد نمود سپس مسلم بن قتيبه او را به حكومت مرو ، منصوب نمود . » « 6 »
* زركلى صاحب الاعلام مىنويسد
« ابن يعمر عدوانى ( . . . 129 ه - . . . 746 م )
هامش
( 1 ) الأعلام زركلى ج 3 ، ص 248 ، از منابع تهذيب التهذيب 5 ص 38 ، الوفيات 1 ، ص 243 ، غاية النهاية ج 1 ، ص 346 ميزان الاعتدال 2 ص 5 ابن عساكر 7 ص 119 ، العبر ذهبى 1 ص 167 ، و التيسير نام برده است و در آن كتاب وفات را 128 ذكر كرده است .
( 2 ) تأسيس الشيعة ص 65 .
( 3 ) تأسيس الشيعة ص 61 .
( 4 ) تأسيس الشيعة ص 67 .
( 5 ) رجال نجاشى ص 325 .
( 6 ) طبقات ابن سعد .