ديگر مجامع نيست هرچند آن نيز همانند ديگر كتابها است .
3 . قطب راوندى صاحب كتاب « الخرائج » كه بخش وسيعى از اين تفسير را نقل نموده است .
4 . ابن شهرآشوب صاحب « المناقب » و « معالم العلماء » ، كه اين تفسير را بهصورت جزمى و يقينى به امام ( ع ) نسبت داده و در موارد متعدّدى از كتاب « المناقب » از آن نقل نموده است « 1 » در كتاب معالم العلماء اين تفسير را به روايت حسن بن خالد برقى برادر محمد بن خالد نسبت مىدهد و گويد : از املاء امام ( ع ) مىباشد و در 120 مجلد قرار دارد و در ص 29 مرحوم محدّث نورى از اين سخن دو مطلب را استفاده كرده است .
يكى آنكه غير از استرآبادى ، راوى ديگرى نيز اين كتاب را نقل كرده است و دومى آنكه كتاب خيلى وسيعتر از كتاب موجود مىباشد كه تنها شامل سوره حمد و برخى از سوره بقره تا آيه 282 مىباشد .
5 . محقق شيخ على كركى : در اجازهاى كه به قاضى صفىّ الدّين عيسى 1 داده است با سلسله سند متّصل به محمد بن قاسم مفسّر جرجانى حديثى را از اين كتاب در مورد محبّت و عداوت در راه خدا از آن تفسير نقل مىكند و مستقيم مستند به امام حسن عسكرى ( ع ) مىداند و نقل حديث نشانگر اين معنى است كه اين كتاب پيش او ، در اعتبار لازم و وثاقت مقبول ، بوده است .
6 . شهيد ثانى صاحب كتاب « منية المريد » مطالبى را از تفسير امام حسن عسكرى ( ع ) نقل كرده است و در اجازهاى كه به شيخ حسين بن عبد الصمد والد شيخ بهائى داده است سلسله سند خود را همانند كركى به محمد بن قاسم مفسّر جرجانى مىرساند .
7 . مجلسى اوّل صاحب كتاب « روضة المتّقين » گويد :
مفسر استرآبادى مورد اعتماد صدوق و شيخ او بوده است او گفتار ابن غضائرى را تضعيف كرده است و در پايان گفتار خود مىافزايد :
« اين تفسير خزينهاى از خزاين الهى است انشاءالله چيزى از آن ، از ما تلف نمىگردد و همه را در كتاب « مجمع البحرين » ذكر مىكنيم .
8 . مجلسى دوم صاحب بحار الأنوار : گفته است :
« در تفسير منسوب به امام حسن عسكرى ( ع ) هرچند در مورد آن ، مطالبى گفته شده است ولى از آن كتابهاى معروفى است كه صدوق بر آن اعتماد ورزيده است و از آن مطلب اخذ كرده است و صدوق آشناتر به حال آنست ، چون او نزديكتر به زمان و عهد تفسير مىباشد .
و از ديگر تأييدكنندگان شيخ حرّ عاملى صاحب « وسائل الشيعة » ، فيض كاشانى صاحب تفسير « الصافى » و « الأصفى » ، و سيد هاشم بحرانى صاحب تفسير « البرهان » و حويزى صاحب تفسير « نور الثقلين » ، سيد نعمت اللّه جزائرى صاحب « الأنوار النعمانيه » و شيخ محمد جعفر خراسانى صاحب « اكليل الرجال » شيخ سليمان بحرانى صاحب « الفوائد النجفيّه » و صاحب « منتهى المقال » علّامه وحيد بهبهانى و شيخ ابو الحسن الشريف صاحب تفسير « مرآة الأنوار » شيخ محمدطه صاحب « اتقان المقال » و سيد عبد اللّه شبّر صاحب « تسلية الفؤاد » و سيد حسن بروجردى صاحب « نخبة المقال » و حجة الاسلام تبريزى صاحب « صحيفة الأبرار » و صاحب « العوالم » و شيخ مرتضى انصارى صاحب « فرائد الاصول » و شيخ عبد اللّه ممقانى صاحب « تنقيح المقال » ، آية اللّه العظمى
هامش
( 1 ) مناقب ابن شهرآشوب ج 2 ، صفحات 300 - 313 و 329 .