و آبرو در راه برادران دينىتان خرج نماييد تا منفعتى را بهسوى آنان جلب نماييد يا ضررهايى را از آنان دفع كنيد تمام اين موارد را در پيشگاه خدا خواهيد يافت پس سيّئات شما را مىريزد و حسنات شما را افزون مىسازد خداوند متعال عالم و آگاه است نه ظاهر چيزى و نه باطن آن بر خداوند پوشيده جهان نيست كه امور بر او ملتبس گردد افعال برخى را به برخى ديگر نسبت دهد و عنايت برخى را به ديگرى انجام دهد پس ثواب و عقاب آن در غير جايگاه خود قرار گيرد در اثر جهل و نادانى به غير مستحقّش واقع گردد . « 1 »
* شيوه كلّى تفاسير اهل بيت ( ع )
هنگامى كه به روش تفاسير اهل بيت ( ع ) نظر مىافكنيم درمىيابيم كه آنان در فهم دلالى آيات ، بر عرف عامّ تكيه مىكنند و از تأويلات دور از ذهن و نامتناسب ، با سياق عامّ و خاص آيات ، دورى مىگزينند و اين مطلب به آن معنى نيست كه هركسى مىتواند قرآن را برحسب آنچه از ظاهر آن مىفهمد تفسير كند بلكه مراد و مقصود آيات در آنچه حروف و الفاظ آنها دلالت مىكند منحصر نيست . و لزوما بايد نكات و امور ديگرى نيز مدّ نظر قرار گيرد كه چه بسا از نظر ما پوشيده و مخفى است براى دانستن آنها به كسانى كه خداوند ، علم و معرفت را به آنان عنايت كرده است بايد مراجعه شود و اينان پيامبر ( ص ) و اهل بيت ( ع ) اويند كه مصداق بارز قول حق تعالى هستند در آن شريفه كه مىفرمايد :
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
. « 2 »
تفاسير اهل بيت ( ع ) ويژگى خاصّى دارد و هركس كه در اين دانش به پژوهش و بررسى بپردازد با آن برخورد مىكند و مىبيند كه اهل بيت ( ع ) بسيارى از آيات را به وجود خودشان تفسير مىكنند يا به ولايت و دوستى خويشتن برگشت مىدهند و اين امر موجب آن شده است كه برخى اين تهمت را بزنند كه ائمّه ( ع ) قصد داشتند كتاب اعتقادى از قرآن را فراهم سازند كه اختصاص به خود آنان داشته باشد . ليكن حقيقت ، خلاف آنست كه گفتهاند زيرا تفسير آيه به خودشان يا به آنچه كه به آنان برگشت دارد از باب تطبيق مفاد آيه بر كاملترين فرد است و آنان بارزترين مصاديق به شمار مىآيند و اين امر مراد و مفهوم آيه را از مقصد عامّ خود بيرون نمىبرد و فىالمثل امام ( ع ) صاد هنگامى كه امّت را در قرآن به ائمّه تفسير مىكند از اين نظر است كه ائمّه ، نمونه و مصداق كامل و بارز امّت هستند و شايد اطلاق تفسير در اين مورد بهعنوان مجاز باشد زيرا اين نوع تفسير تطبيق مفهوم نصّ ، بر بارزترين مصاديق آن است و اين امرى است كه رادع عقلى و نقلى ندارد .
ويژگى ديگر تفاسير اهل بيت ( ع ) توجّه به نيازهاى ارشادى و هدايتى قرآن مجيد است اين كتاب شريف در راستاى هدايت و ارشاد مردم است استخراج عجائب و غرائب و توجه به ابعاد مبهم و پيچيده و حمل آيات قرآن بر آن معانى و مفاهيم ، دور از شأن كتاب هدايتى مىباشد و قرآن مجيد برنامهء هدايت و ارشاد پرهيزكاران مىباشد پس بيش از جنبههاى ادبى ، بلاغى ، علمى ، طبّى ، جغرافى و فلكى ، جنبه ارشادى و هدايتى قرآن مدّ نظر است و اگر به آن علوم و فنون نيز توجّه و عنايتى باشد بايد در مسير هدايت و ارشاد و در راستاى زمينهسازى ارشاد و هدايت گردد و بس .
ائمّهء اطهار و پيشوايان معصوم ( ع ) بيش از هر مسئله به اين بعد از ابعاد قرآن توجّه داشتهاند به مفهوم بارز
هامش
( 1 ) تفسير منسوب به امام حسن عسكرى ( ع ) به نقل از ائمّتنا ص 280 .
( 2 ) آل عمران آيه 7 .