على ( ع ) صدر المفسّرين
پس از پيامبر خدا ( ص ) ، علىّ بن ابى طالب ( ع ) در رأس جدول مفسّران و عاشقان و علوم و معارف قرآنى قرار داشت او به اعتقاد عامّه نيز عالىترين و استادترين مفسّر قرآن بود . هم به علّت قرب زمانى به رسول اللّه ( ص ) و عصر رسالت و هم به علّت حضور در تمام صحنهها و هم از نظر مورد اعتماد و وثوق بودن آن بزرگوار اگر ديگران ، حديث يا شأن نزولى در مورد آيات قرآن از پيامبر اكرم ( ص ) شنيده بودند و زندگى عملى و سيره و سنّت رسول خدا را از دور مشاهده كرده بودند ، ولى على ( ع ) حاضر و ناظر تمام صحنههاى داخلى و خارجى بود و افرادى مانند :
ابن عباس ( حبر امّت ) و ابن مسعود و ابىّ بن كعب و ابو بكر ، عمر ، عثمان ، و زيد بن ثابت در مشكلات ، به او مراجعاتى داشتند . يكى از ياران رسول خدا ( ص ) بنام « مسروق ابن اجدع » گويد :
من اصحاب و ياران رسول خدا را امتحان و آزمايش نمودهام ، آنان را در مورد علم قرآن شبيه آبگيرهاى بيابان يافتم كه برخى به اندازهء نوشيدن يك سواره ، و برخى به اندازهء مصرف دو سواره ، برخى به اندازهء يك گروه و كاروان آب در دل خود داشت ، برخى هم اگر تمام مردم رو به آن مىآوردند آب به خود داشت و از همگان كفايت مىنمود . ( و آن علىّ بن ابى طالب ( ع ) بود ) .
* نخستين تفسير
نخستين تفسيرى كه از اصحاب رسول خدا ( ص ) بر قرآن انجام داد مولا امير المؤمنين على ( ع ) بود ، چون او اعلم و داناترين فرد مسلمانان ، به كتاب خدا و تأويل و تفسير آن بود ، چون او باب مدينه علم خدا و ملازم او در سفر و حضر و انيس نزول آيات الهى بود و مىدانست كه نزول آنها در درّه اتّفاق افتاده است يا در تپّه يا در شهر يا در بيابان و در سفر يا در حضرت امام على ( ع ) ، نخستين فردى است ، كه پس از رسول خدا ( ص ) به تفسير قرآن و تبيين معضلات و مشكلات تفسيرى آن پرداخت . و مقام او در تفسير بسيار ارجمند و و الا است به حدّى كه او را « صدر المفسّرين » و « امام المفسّرين » لقب دادهاند ، چون