[ تصوير ] مرحوم آيتاللّه تهرانى ، يك دور و نيم قرآن را در حوزهء علميّهء مشهد تفسير كردند ، و روش تفسيرى ايشان ، براساس فهم روشن از آيات ، تنظيم درس قبل از القاء ، توجّه به اقوال مفسّرين ، بحث و گفتگو پيرامون آيات و تبيين معارف الهى استوار شده بود .
آن مرحوم ، در حلّ مشكلات آيات متبحّر بود ، و مطالب دلپذيرى را عرضه مىداشت . از آن ميان مىفرمود : « آياتى داريم كه خداوند ، پيامبر گرامى ( ص ) را از پيروى هواهاى نفسانى و اطاعت كافران و منافقان و غافلان نهى فرموده است :
« لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ . »
( مائده ، آيهء 48 ) .
« لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ »
( مائده ، آيهء 49 ) .
« لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »
( ص ، آيهء 26 ) .
« فَلِذلِكَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ، وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ »
( شورى ، آيهء 15 ) .
« لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ »
( الجاثية ، آيهء 18 ) .
« وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا »
( كهف ، آيهء 28 ) .
« وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ »
( قلم ، آيهء 10 ) .
« فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ »
( قلم ، آيهء 8 ) .
« وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ »
( احزاب ، آيهء 48 ) .
برخى از مفسّران ، در فهم اين آيات ، از آنجا كه با عصمت انبياء به ظاهر منافات دارند ، دچار مشكل شدهاند و بر اين گمان مىباشند ، كه اين آيات به حسب ظاهر با عصمت انبياء ناسازگارند . در حلّ آن راه حلّهاى بسيارى ارائه شده است . در اين ميان راه حلّ استاد خواندنى است و شنيدنى : « عصمت پيامبر ( ص ) ، از گناه و اشتباه ، مطلبى است مسلّم و مورد قبول ، ليكن سخن در اين است ، كه چه عواملى سبب گرديده كه جناب ايشان از گناهان به دور ماند ؟
يكى از آن عوامل ، همين دستورات است ، كه بر قلب مبارك آن حضرت ، نازل شده است . همين دستورات بوده ، كه باعث شده پيامبر ( ص ) راه را درست طىّ كند . . . . » « 1 »
* آثار و تأليفات
از آن مرحوم كتابهاى تحقيقى و اعتقادى ارزشمندى بجا مانده است ، كه عناوين برخى از آنها به ترتيب زير مىباشد :
1 . ميزان المطالب در دو جلد .
2 . آيين زندگى و درسهاى اخلاق اسلامى .
3 . فلسفهء بشرى و اسلامى .
4 . عارف و صوفى چه مىگويند ؟
5 . بهايى چه مىگويد ؟
6 . بررسى در پيرامون اسلام .
1085 . انسان در قرآن شيخ اسد اللّه بيات [ چ 1409 ه ]
مؤلّف آن حجة الاسلام و المسلمين ، شيخ اسد اللّه بيات زنجانى ، يكى از كاوشگران معارف قرآنى در قرن پانزدهم هجرى مىباشد .
هامش
( 1 ) پيرامون تفسير و روش تفسيرى آن عارف صمدانى ، به مقالهء آقاى عبداللهيان ، در مجله بينات ، شماره 2 ، سال اول ، ص 44 - 51 مراجعه شود .