قاسم انوار
معين الدّين على بن نصير بن هارون بن ابو القاسم معروف به قاسم انوار و متخلص به « قاسم » به سال 757 هجرى قمرى در سراب و به قولى در تبريز ولادت يافت و در آغاز جوانى به طريقهء تصوف درآمد . در اوايل به شيخ صدر الدّين اردبيلى ارادت داشت و بعد به صحبت شيخ صدر الدّين على يمنى رسيد . به زيارت حج نايل شد و هنگام مراجعت به گيلان و سپس به خراسان رفت و در هرات سكنى گزيد . در زمان تيمور و پسرش شاهرخ مريدان بسيار يافت و كارش بالا گرفت . بهطورىكه شاهرخ در زمان سلطنت خود بديدن او مىرفت . پس از مدتى به خراسان بازگشت و در خرجرد ولايت جام رحل اقامت افكند و به سال 837 در همانجا رخ در نقاب خاك كشيد .
وى از مشاهير عرفا و مردى بىباك و دلير بود به همين سبب گروهى از اطرافيان او را كافر مىدانستند . و برخى هم او را از پيروان طريقهء حروفيّه مىپنداشتند .
تاليفات او :
1 - كليات :
شادروان سعيد نفيسى كليات او را به سال 1337 شمسى به طبع رسانيده و با استفاده از 33 مأخذ مقدمهء 112 صفحهيى بر آن نوشته است .
كليات چاپى شامل : غزليات و ترجيعبند و مراثى و مقطعات و ملمعات به زبان گيلك و تركى آذربايجانى و رباعيات و مثنويات كوتاه و سه مثنوى مستقل 1 - در بيان واقعه ديدن امير تيمور 2 - صد مقام در اصطلاح صوفيه 3 - انيس العارفين . بعد دو رساله است به نثر الف :
رسالهء سؤال و جواب . ب : رسالهيى در بيان علم .
نسخههاى خطى ديوان قاسم انوار در كتابخانههاى سپهسالار ( سابق ) ، مجلس ، آستان قدس رضوى ، كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، كتابخانهء ملك ، كتابخانهء ملى تبريز ، كتابخانهء بيت اللّه جمالى ( تبريز ) ، و در خارج از كشور :
در كتابخانههاى دار الكتب قاهره ، طوپقاپوسراى استانبول ، موزهء بريتانيا ، سلطنتى كپنهاك ، بنگال ، موصل و . . . هست . براى اطلاع بيشتر از نشانههاى آنها به « فهرست نسخههاى خطى فارسى ج 2 ، ص 2477 - 2479 ، رجوع شود .