اشعار برگزيدهء حيران خانم
با مقدمه و انتخاب خانم نقىيوا ، خط و ويراستارى از محمد على مجيرى ، باكو ، 1988 / 1367 ، 142 ص . چاپ و در نشر دانش چنين مسطور است :
« حيران خانم دنبلى از طايفهء كنگرلوى دنبلى و خواهر كريم خان كنگرلو ، از سران سپاه عباس ميرزاست . تاريخ تولد و وفاتش درست روشن نيست . ظاهرا در دههء اول قرن سيزدهم هجرى در نخجوان متولد شده و بين سالهاى 1260 تا 1270 ق . در تبريز درگذشته است .
خانوادهء حيران خانم ، كه ايرانى و مسلمان بود ، در پايان كشمكشهاى روس و ايران ، در سال 1235 با 136 خانوار ديگر از نخجوان به ايران مهاجرت كرد و در دهكدهاى نزديك خوى كه عباس ميرزا به تيول به ايشان واگذاشته بود ، اقامت گزيد . حيران خانم و خانوادهاش چندى بعد به تبريز رفت و تا پايان عمر در آن شهر گذراند .
حيران خانم زنى مكتب ديده و درس خوانده بوده و با خانوادههاى درس خوانده حشر و نشر داشته است . او همچنين ذوقى سرشار و ذهنى خلاق داشته و غالبا به سرودن شعر در انواع گوناگون قصيده ، غزل ، رباعى ، مخمس ، ترجيعبند . . . مىپرداخته است . از او اشعار بسيار به فارسى و تركى باقى مانده است كه بخش عمدهء آنها در يك ديوان گردآورى شده است و نسخهء خطى منحصربهفرد آن در « گنجينهء آثار خطى جمهورى آذربايجان » نگاهدارى مىشود .
تاكنون نمونهها و منتخبات گوناگون از سرودههاى حيران خانم چاپ و منتشر شده است كه مجموعهء حاضر آخرين آنهاست . اين مجموعه از يك مثنوى ، يك قصيده ، يك مستزاد ، يك مخمس ، سه « تخميس » در تضمين صايب ، سعدى و عرفى ، چند غزل و چندين رباعى تشكيل شده است . در واقع خانم نقىيوا ، كه اين مجموعه به همت او فراهم آمده كوشيده است تا از هريك از انواع شعر حيران خانم نمونه يا نمونههايى به دست بدهد تا قدرت او را در شاعرى نشان دهد . و حقيقت اين است كه « حد همين است سخندانى و زيبايى را » . از همين نمونهها دريافته مىشود كه حيران خانم دقايق زبان و فرهنگ سرزمين خود را نيك مىشناخته و به انواع هنرها آراسته بوده است . زبان شعر او در كمال روانى و شيوايى است ، و هرچند كه به مفاهيم متعارف شعر ، يعنى تغزل پرداخته است ، در همهء اشعار او يككلمه در مدح كسى ديده نمىشود . در عوض مسائل زندگى و مصائب جامعه و دردهاى مردمان را