نسخهء خطى رسالهء قاضى احمد كه به موزهء تمدن خاور در مسكو تعلق دارد ، حاوى هفتاد و پنج ورق شماره شده و هشت تصوير مينياتور است ، كه نمونهء بهترين آثار دورهء رونق هنرهاى تصويرى ايران مىباشد .
تاريخ تدوين رساله كه سال 1597 - 1596 مىباشد از مفهوم مطالب آن به خوبى استنباط مىشود ، انطباق بسيارى از مداركى كه در تأليف قاضى احمد از آنها ذكر شده صحت اين تاريخ را تأييد مىنمايد .
محتويات رساله عبارتست از يك مقدمه و سه فصل و يك خاتمه ، مقدمه و تمام سه فصل رساله حاكى از « تكامل خط » و راجع بسبك خوشنويسى ثلث و تعليق و نستعليق مىباشد ، در خاتمه از « كارهاى نقاشان و مذهبين ، و صورتسازان و استادان قلم نقاشى و رنگآميزى و جلدسازى » بحث مىنمايد ، در فصل سوم علاوه بر مطالب مذكور رسالهء منظوم سلطان على مشهدى استاد سبك نستعليق نيز افزوده شده است .
قاضى احمد پسر منشى سام ميرزا حكمران خراسان بود ، و بعدها وزير ابراهيم ميرزا فرمانرواى مشهد گرديد ، بين خانوادهء مير منشى و شعبهء سلسلهء صفويه كه ابراهيم ميرزا از آن برخاسته بود ، قرابت و روابط نزديكى وجود داشت ، و اين موضوع از تأليف قاضى احمد بصراحت مشهود است ، به اين مناسبت مؤلف از زندگانى دربارى ابراهيم ميرزا كه در آن زمان نقش مهمى در علوم و هنرها داشت به خوبى مطلع بود ابراهيم ميرزا داراى تحصيلات جامع علمى و هنرى بود ، و جمعى از شعرا و ظرفا و نيز خوشنويسان شهير و نقاشان نامدارى در اطراف او بودهاند و در كتابخانهء او كار مىكردهاند .
قاضى احمد سالهاى طفوليت و نوجوانى خود را در محافل و اجتماعات مجلل شاعران و نقاشان و هنرمندان برجسته و نامدار آن زمان گذرانده است ، و همين موضوع سبب شده كه توانسته است وضع صنايع ظريف مشهد را بنحو درخشانى برشتهء تحرير
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 729
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٧٢٩