مؤلف نه فقط شخصا داراى مطالعات عميقى بوده ، بلكه از منابع ادبى معاصر خويش نيز استفاده مىكرده ، و از آنچه مردم دربارهء هنرمندان بخاطر داشتند و در محافل نيز نقل مىشده ، استفاده كرده است . قاضى احمد در تمام عمر خود با محافل هنرمندان ارتباط نزديك داشته ، بسيارى از جزئيات رسالهء علمى نامبرده گواه اين مدعى مىباشد .
به همين مناسبت رسالهء علمى مخصوصا مأخذ منحصربهفردى در نوع خود گرديده كه بنحو اكمل نظريات مؤلف را دربارهء تئورى و تاريخ هنرها و زندگانى هنرى معاصر او توصيف و تصريح مىنمايد .
قسمتى از رساله كه حاكى از مطالعات و تدقيقات خود مؤلف مىباشد ، از نفيسترين منابع تتبعات و مطالعات و زندگانى هنرى ايران در آن دوره مىباشد .
هيچيك از محققين براى مطالعه در تمدن و هنرهاى آن دورهء ايران از مطالعهء صفحات اين رساله بىنياز نمىباشند ، زيرا مؤلف رساله را بمعرفى اشخاص و يادگارها و وقايعى اختصاص داده كه مستقيما مىشناخته ، يا بوسيلهء معاصرين خود از حالات آنها اطلاع يافته است .
مؤلف شهرهاى ذيل را نيز جزو مراكز صنعتى معرفى نموده است : بغداد ، نجف ، شيراز ، فارس ، قم ، كاشان ، هرات ، مشهد ، قزوين ، تبريز .
زندگانى هنرى مشهد ، قم ، قزوين ، تبريز و تا حدى هرات ، براساس مشاهدات شخصى مؤلف توصيف گرديده ، و توضيحات فراوان و گوناگونى كه وى دربارهء معمارى ابنيه ، آثار صنعتى و احوال نقاشان و تفاصيل شرح حال آنها مىدهد ، بر اين موضوع دلالت مىنمايد .
ترجمهاى كه چاپ و منتشر شده مستقيما از روى نسخهء خطى به عمل آمده است ، متن رساله كاملا ترجمه شده ، باستثناى 9 صفحهء اول آن كه داراى مقدار كثيرى استعارات و كناياتيست كه ترجمهء آن به زبان روسى بسيار دشوار مىباشد .
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 731
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٧٣١