و پس از بحثى در فضيلت شعر و شاعرى و اهميت تذكرهنگارى از تذكرهء دولتشاه سمرقندى و نفحات الانس جامى و مجالس النفائس امير عليشير نوايى و مذكر احباب نثارى بخارى نقشبندى و مجمع الخواص صادقى كتابدار و تذكرهء ميرزا طاهر نصرآبادى ياد كرده و مىنويسد :
« آنچه متقدمين ساختهاند مرغوبست ، و طريقهيى كه آن طايفه پرداختهاند باسلوب » ، و مختار خود را چنين بيان مىكند :
« اختيار را بر آن قرار دادم كه آنچه از زمرهء نظما كه بر خود ديدهام ، و طايفهء نجبا كه معتقد اين كارند ، و صاحب تخلص از جهت امتياز شعر خود از ديگران شدهاند . . . نويسم . . .
هركه از ما كند به نيكى ياد * نامش اندر جهان به نيكى باد
* * *
قبولش بود نزد هر مقبلى * شود شمع بيناى هر محفلى
بهر انجمن همچو گل واشود * كه احباب را مجلسآرا شود »
نسخه :
از اين تذكره يك نسخه در كتابخانهء آكادمى علوم تاجيكستان بشمارهء 610 محفوظست .
نسخهء ديگر بنا باظهار شفاهى اديب معاصر افغانى آقاى سرور گويا « اعتمادى » در كتابخانهء وزارت فرهنگ افغانستان « كابل » موجودست ، و ايشان آن را نسخهء اصل تشخيص دادهاند ، و هم بگفتهء ايشان تذكرهء مزبور شامل تراجم دويست و پنجاه شاعرست .
دانشمند معاصر شوروى آقاى عبد الغنى ميرزايف در مقالهيى كه راجع بروابط ادبى ايران و ماوراءالنهر در سدههاى 16 و 17 ميلادى ( - قرنهاى دهم و يازدهم هجرى ) نوشتهاند ، قسمتهايى ازين كتاب را نقل كردهاند كه بشرح ذيل است :
« . . . قسمت دوم مدارك راجع بروابط بين ميرزا صائب تبريزى ( متوفى