مذكر الاصحاب تأليف محمد بديع بن محمد شريف سمرقندى متخلص به مليحا در 1093 ه .
شامل تراجم شعراى معاصر مؤلف است در ماوراءالنهر و بالاخص سمرقند كه مولد و منشأ ويست ، و پنجاه و نه نفر از شعراى مقيم مشهد ، سبزوار ، سمنان ، قم ، كاشان ، اصفهان كه در مسافرت به ايران مصاحبت ايشان را دريافته است . تراجم به ترتيب حروف الفباست از احمد آكابيانى ( كذا ) تا خواجه محمد باقى يكتا .
مذكر الاصحاب نام تاريخى اين تذكره و برابرست با 1093 هجرى « 1 » .
استورى ( 1 / 826 ) ازين كتاب بنام تذكرة الشعراى سبحانقلىخانى ( سلطان اشترخانى بخارا ، 1091 - 1114 ) ياد كرده و حواله داده است به بخاراى سمينوف / 50
آغاز :
« بسم اللّه الرحمن الرّحيم * مصرع برجستهء نظم قديم »
تذكرهء حمد حامد آن محمودى را سزد كه ذكرش بلسان هر ذاكر است ، مذاكرهء شكر از لسان شاكران شكورى را ارزد . . . الخ » « 2 » .
هامش
( 1 و 2 ) - دانشمند معاصر پاكستانى آقاى دكتر سيد عبد اللّه در مجلهء اورينتل كالج ميگزين ( جلد 40 عدد 3 و 4 ص 113 - 122 ) شرحى به زبان اردو در باب اين تذكره نوشته و مطابق فهرست مغلوطى كه درج كردهاند شامل تراجم يكصد و شصت شاعرست . ولى ايشان سال شروع بتأليف را 1112 و ختم آن را 1133 فرض كرده و نوشتهاند كه درين تذكره تواريخ 1101 تا 1112 بعنوان سال جارى ذكر شده و از قرائن برمىآيد كه در 1133 تكميل شده باشد . نسخهيى كه ايشان در دست داشتهاند از روى نسخهء اصل كه بتفصيل بوده در تاريخ دهم ذيقعدهء سال 1144 هجرى بر سبيل ايجاز نوشته شده است . عبارتى كه از ديباچه نقل شده منقول از مقالهء ايشانست .